Thối trái sầu riêng: Nhận biết và xử lý từ gốc

Thối trái sầu riêng là nỗi ám ảnh của nhiều bà con, nhất là vùng mưa nhiều như Tây Nguyên hay các tỉnh Nam Bộ. Bệnh có thể xuất hiện từ khi trái còn nhỏ, làm đen chân trái, thối cuống, rụng trái hoặc khiến trái hư hỏng, có thể mất gần 40% sản lượng. Nếu chỉ xử lý khi đã nhìn thấy vết bệnh, khả năng cứu trái thường rất thấp.

Bài viết này của Vietnam Light sẽ hướng dẫn cách nhận biết sớm các dạng thối trái, nguyên nhân từ đâu, và quan trọng nhất là cách xử lý đúng từng giai đoạn sinh trưởng.

Các dạng thối trái sầu riêng hay gặp

Thối trái do nấm Phytophthora

Đây là dạng thối trái phổ biến nhất, chiếm khoảng 60-70% các trường hợp thối trái ở sầu riêng. Triệu chứng nhận biết rõ nhất là vết đen xuất hiện ở chân trái, lan dần lên thân trái. Mặt trái bị nhiễm có màu nâu sẫm, nhớt, có mùi hôi.

Thời điểm dễ nhiễm nhất là từ sau đậu trái 15-30 ngày, đặc biệt khi trời mưa kéo dài. Giai đoạn này rất nhạy cảm do lớp vỏ và cuống trái chưa phát triển hoàn chỉnh.

Thối trái do nấm Colletotrichum

Dạng này thường xuất hiện muộn hơn, khi trái đã lớn được 60-70 ngày. Vết bệnh là các đốm nâu tròn, lan nhanh khi trái gần chín. Vết bệnh có thể lây lan nhanh khi trái bước vào giai đoạn già hoặc gần chín.

Trái bị nhiễm có thể vẫn phát triển tương đối bình thường trong thời gian đầu, sau đó đột ngột chuyển màu, thối hoặc rụng trước thu hoạch. Thối trái do nấm Colletotrichum thường gặp trên giống Ri6, Thái khi để trái già quá trên cây.

Thối cuống trái

Khác với thối trái, thối cuống khiến trái vẫn xanh tốt nhưng cuống bị đen, khô và gãy. Nguyên nhân liên quan đến:

• Cuống bị tổn thương cơ học.
• Nấm bệnh xâm nhập qua vết thương.
• Thiếu Canxi, Bo hoặc các nguyên tố vi lượng.
• Cây bị mất cân đối dinh dưỡng.
• Bộ rễ yếu, khả năng hấp thu kém
• Trái quá nặng nhưng cuống phát triển không tương xứng.

Nhà vườn cần chú ý bổ sung dinh dưỡng từ giai đoạn làm bông, thay vì đợi đến khi trái lớn mới bắt đầu chăm sóc cuống.

Nguyên nhân gốc rễ của thối trái

Dinh dưỡng mất cân đối

Sầu riêng cần một tỷ lệ dinh dưỡng cân đối, nhưng nhiều bà con chỉ chú trọng Đạm Lân Kali mà quên mất Canxi, Bo, Kẽm. Thiếu Canxi làm vỏ tế bào trái yếu, nấm dễ xâm nhập. Thiếu Bo khiến hạt phấn kém, đậu trái không chắc.

Theo số liệu khảo sát tại Đắk Nông, các vườn thối trái trên 30% đều có hàm lượng canxi trong lá dưới ngưỡng 0.8%. Trong khi đó các vườn khỏe mạnh có hàm lượng canxi từ 1.2-1.5%.

Độ ẩm cao kéo dài

Nấm Phytophthora phát triển mạnh khi độ ẩm trên 85%, nhiệt độ 25-30°C. Đây chính là điều kiện khí hậu phổ biến ở các vùng trồng sầu riêng vào mùa mưa.

Một số yếu tố làm độ ẩm trong vườn tăng gồm:

• Mưa liên tục nhiều ngày.
• Vườn trũng, thoát nước kém.
• Trồng xem dừa, mít làm vườn thiếu ánh sáng.
• Trồng cây với mật độ dày.
• Cỏ dại và cành lá mục tích tụ quanh gốc.

Làm vườn sai kỹ thuật

Tưới ngập gốc, để nước đọng quanh gốc cây làm rễ ngạt, dễ bị nấm thối rễ. Cây yếu, kháng bệnh kém thì trái tất nhiên cũng yếu.

Cắt tỉa không đúng cách, để cành bị thương nhiều cũng là lỗ hổng cho nấm bệnh xâm nhập vào cây. Từ đó lan sang trái thông qua mạch dẫn.

Hướng dẫn phòng trừ thối trái sầu riêng theo từng giai đoạn

Bước 1: Giai đoạn ra hoa (0-30 ngày trước thu hoạch hoa)

Đây là giai đoạn nền tảng quyết định chất lượng trái sau này. Bà con cần tăng cường bổ sung canxi bo ngay từ lúc hoa còn nụ.

Phun CANXIBO MANGAN KẼM SỮA hoặc CANXI-BO GOLD FRUIT liều lượng 500ml pha 3000l nước, 7-10 ngày/lần. Phun vào buổi chiều mát, phun đều cả mặt trên và mặt dưới lá, tập trung vào cụm hoa.

Kết hợp tưới KÍCH RỄ B12 gốc để nuôi rễ khỏe, liều lượng 1L pha 1000l nước, tưới 15 ngày/lần. Rễ khỏe cây mới hút dinh dưỡng tốt, đậu trái mới chắc.

Bước 2: Giai đoạn đậu trái non (0-40 ngày sau đậu trái)

Giai đoạn này trái còn nhỏ, cuống non yếu, dễ bị nấm tấn công nhất. Nhiệm vụ chính là “khóa” cuống trái và bảo vệ trái non.

Tiếp tục phun CANXI-BO như giai đoạn ra hoa, tăng liều lên 40ml/bình 16 lít. Phun 5-7 ngày/lần nếu trời mưa nhiều, 10 ngày/lần nếu trời hanh.

Kết hợp phun thuốc trừ nấm gốc Đồng hoặc Mancozeb 3-4 lần trong giai đoạn này, chú trọng phun vào chân trái và cuống. Tuy nhiên không phun thuốc hóa học liên tục mà nên xen kẽ với phân bón lá để cây không bị sốc.

Bước 3: Giai đoạn nuôi trái lớn (40-90 ngày sau đậu trái)

Khi trái đã ổn định, cuống đã chắc, nhiệm vụ chuyển sang nuôi trái phát triển và phòng bệnh.

Chuyển sang phun TRÁI KHỦNG PLUS liều 30-40ml/bình 16 lít, 10-15 ngày/lần. Sản phẩm này giàu Kali, Magie, các Axit Amin giúp trái to nhanh, bóng da, giảm tỷ lệ trái kém phẩm chất.

Duy trì phun Canxi 1-2 lần/tháng, đặc biệt trước khi thu hoạch 20-30 ngày. Canxi giúp thịt trái chắc, giảm thối trái sau thu hoạch.

Theo dõi thời tiết, nếu có đợt mưa kéo dài 3-5 ngày thì phun ngay thuốc trừ nấm phòng bệnh TILL MÁT 400SC sau khi trời tạnh. Đừng đợi thấy bệnh mới xử lý.

Bước 4: Trước thu hoạch (15-20 ngày)

Giai đoạn này ngừng phun thuốc hóa học, chỉ dùng chế phẩm sinh học hoặc phân bón lá an toàn. Tăng cường tuần tra vườn, phát hiện trái bị bệnh thì hái bỏ ngay, không để lây lan.

Kiểm tra cuống trái, nếu thấy cuống có vết đen thì ưu tiên thu hoạch trái đó trước. Không nên để trái già quá, dễ bị nứt và nhiễm nấm.

Giải pháp hỗ trợ phù hợp từ Vietnam Light

Canxi Bo Mangan Kẽm Sữa – Giải pháp siêu đậu trái

Sản phẩm Canxi Bo Mangan Kẽm Sữa là sự lựa chọn hàng đầu cho giai đoạn ra hoa và đậu trái. Với hàm lượng Canxi Bo cao, kết hợp Mangan Kẽm, sản phẩm giúp hạt phấn khỏe, tỷ lệ đậu trái cao, cuống trái chắc bền.

Sản phẩm có công thức dạng sữa – hấp thu nhanh qua lá và di chuyển tốt trong cây. Bà con sử dụng Canxi Bo Mangan Kẽm Sữa cho tỷ lệ đậu trái tăng 15-20% so với trước, trái ít rụng hơn hẳn.

Liều dùng 30-40ml/bình 16 lít nước, phun 7-10 ngày/lần từ khi hoa nụ đến khi trái 40 ngày tuổi. Giá 100,000đ/chai 500ml, dùng được 12-15 bình phun.

Trái Khủng Plus – Nuôi trái to khỏe

Trái Khủng Plus là phân bón lá sinh học đậm đặc, công thức chuyên cho giai đoạn nuôi trái. Kali hữu cơ hàm lượng cao kết hợp các Axit Amin tự do giúp trái tích lũy đường, phát triển đồng đều. Sản phẩm không chỉ nuôi trái to mà còn tăng cường sức đề kháng cho trái.

Dùng từ khi trái 40 ngày tuổi, liều 30-40ml/bình 16 lít, 10-15 ngày/lần đến trước thu hoạch 20 ngày. Chai 1 lít giá 390,000đ, dùng được 25-30 bình phun cho 1 sào đất.

Kích rễ B12 – Chăm rễ là chăm trái

B12 tuy không phải sản phẩm phun trực tiếp lên trái nhưng lại rất quan trọng trong việc phòng thối trái. Rễ khỏe, cây hút dinh dưỡng tốt thì trái mới chắc, kháng bệnh cao.

Sản phẩm chứa humic acid tinh khiết kết hợp NPK và vi lượng, NAA, Auxin, kích thích rễ phát triển mạnh, tăng khả năng hấp thu. Đặc biệt hiệu quả cho những vườn bị úng, rễ yếu.

Till Mát 400SC – Phòng trị nấm thối trái

Till Mát 400SC là dòng thuốc trừ bệnh thế hệ mới với khả năng nội hấp và lưu dẫn mạnh mẽ. Khi phun lên cây, hoạt chất nhanh chóng thấm sâu và di chuyển đến các bộ phận của trái, giúp cô lập vết bệnh, làm khô nhanh các vết thối và ngăn ngừa bào tử nấm lây lan sang các trái khỏe.

Phun phòng bệnh với liều lượng 1 chai 240ml cho 200l nước. Phun đều lên bề mặt trái và cuống trái trước các đợt mưa dầm hoặc khi độ ẩm không khí tăng cao.

Phun khi xuất hiện vết bệnh, pha 25ml cho bình 25l nước, phun trực tiếp vào vùng bị bệnh và các khu vực xung quanh. Nên phun lại lần 2 sau 3-5 ngày nếu áp lực bệnh cao.

Lưu ý và sai lầm phổ biến

Sai lầm 1: Chỉ xử lý khi thấy bệnh

Nhiều bà con có thói quen đợi đến khi thấy trái thối mới bắt đầu phun thuốc. Lúc này bệnh đã phát triển mạnh, khó kiểm soát và tốn kém hơn rất nhiều.

Cách đúng là phòng bệnh từ giai đoạn ra hoa. Bổ sung Canxi Bo đầy đủ, kết hợp phun thuốc trừ nấm định kỳ vào những thời điểm nhạy cảm. Chi phí phòng bệnh chỉ bằng 1/3 chi phí chữa bệnh mà hiệu quả cao gấp nhiều lần.

Sai lầm 2: Lạm dụng thuốc hóa học

Thấy trái bị bệnh, nhiều bà con hoảng loạn phun thuốc liên tục 3-5 ngày/lần, tăng liều gấp đôi gấp ba. Cách làm này không những không hiệu quả mà còn làm cây sốc, trái bị cháy, tích lũy dư lượng thuốc.

Thuốc hóa học chỉ nên dùng 3-4 lần trong suốt giai đoạn nuôi trái, tập trung vào đợt sau mưa lớn. Còn lại nên dùng phân bón lá, chế phẩm sinh học để cây khỏe tự kháng bệnh.

Sai lầm 3: Bón đạm quá nhiều

Nhiều bà con nghĩ trái to cần nhiều đạm nên cứ liên tục bón urê, phun đạm lá. Thực tế đạm dư thừa làm cây sinh trưởng dinh dưỡng mạnh, lá non nhiều, tạo môi trường ẩm ướt thuận lợi cho nấm bệnh phát triển.

Giai đoạn nuôi trái nên giảm đạm, tăng Kali và Canxi. Tỷ lệ N:K nên là 1:2 hoặc 1:3 tùy giai đoạn phát triển của trái. Đạm chỉ cần duy trì ở mức đủ để cây không bị vàng lá.

Sai lầm 4: Tưới nước không đúng cách

Tưới ngập gốc, tưới vào giờ nóng, hoặc tưới không đều là những sai lầm phổ biến. Tưới ngập làm rễ ngạt, dễ bị thối rễ. Tưới giờ nóng nước bốc hơi nhanh, cây không hút kịp mà còn làm đất nứt nẻ.

Nên tưới nhỏ giọt hoặc tưới phun mưa, tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát. Lượng nước vừa đủ ẩm, không để đọng. Thời kỳ trái phát triển nhanh (40-70 ngày tuổi) cần nước nhiều hơn nhưng vẫn phải đảm bảo thoát nước tốt.

Sai lầm 5: Bỏ qua vệ sinh vườn

Trái thối rụng, lá bệnh, cành tỉa không dọn sạch là ổ chứa nấm bệnh. Mưa xuống là bệnh lại bùng phát, lây sang trái khỏe.

Sau mỗi đợt tỉa cành, hái trái, hoặc khi phát hiện trái bệnh phải thu gom đem đốt hoặc chôn sâu cách xa vườn. Không vứt bừa bãi trong vườn hay ở gần gốc cây.

Câu hỏi thường gặp

Phun Canxi Bo vào lúc nào trong ngày là tốt nhất?

Nên phun vào buổi chiều từ 4-5 giờ khi mặt trời đã bớt nắng, hoặc sáng sớm trước 8 giờ. Lúc này khí khổng lá mở, hấp thu tốt. Tránh phun giờ nóng 10-14 giờ vì dung dịch bốc hơi nhanh, cây chưa kịp hút mà có thể bị cháy lá.

Nếu thời tiết có mưa rào thất thường, nên theo dõi dự báo và phun vào những ngày không mưa. Sau khi phun cần ít nhất 4-6 giờ không mưa để dung dịch thấm vào lá.

Thối trái do nấm có lây từ cây này sang cây khác không?

Có, và rất nhanh nếu không kiểm soát. Bào tử nấm bay theo gió, nước mưa bắn tóe từ trái bệnh sang trái khỏe. Một trái bị thối nếu không hái bỏ kịp có thể lây cho cả chục trái xung quanh trong vòng 1-2 tuần.

Vì vậy khi phát hiện trái bệnh cần hái ngay, bỏ vào túi nilon trước khi mang ra khỏi vườn. Không để trái bệnh rơi tự nhiên rồi để đó vì bào tử sẽ tồn tại trong đất và lây nhiễm trở lại.

Đất cát có dễ bị thối trái hơn đất thịt không?

Đất cát có ưu điểm thoát nước tốt, giảm nguy cơ úng ẩm – yếu tố thuận lợi cho nấm. Tuy nhiên đất cát lại nghèo dinh dưỡng, đặc biệt là canxi và các vi lượng. Cây trồng trên đất cát nếu không bổ sung đủ dinh dưỡng sẽ yếu, kháng bệnh kém.

Đất thịt giữ phân tốt hơn nhưng nếu tưới nhiều, mưa kéo dài thì dễ bị úng. Vì vậy dù đất cát hay đất thịt, việc quản lý nước, bổ sung dinh dưỡng cân đối và phòng bệnh đúng cách mới là yếu tố quyết định.

Cần phun thuốc trừ nấm bao nhiêu lần trong một vụ sầu riêng?

Không nên phun thuốc hóa học quá 4-5 lần trong cả vụ. Tập trung vào các thời điểm then chốt: sau đậu trái 10-15 ngày (1 lần), sau mưa lớn ở giai đoạn trái 30-40 ngày (1-2 lần), và khi thời tiết ẩm ướt kéo dài ở giai đoạn trái 60-70 ngày (1 lần).

Còn lại nên dùng phân bón lá, chế phẩm sinh học để nuôi cây khỏe. Cây khỏe tự kháng bệnh, không phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc. Trước thu hoạch 20-30 ngày cần ngừng thuốc hóa học, chỉ dùng chế phẩm sinh học an toàn.

Trái đã bị thối một phần có nên để tiếp hay hái bỏ?

Hái bỏ ngay, không nên tiếc. Trái đã thối không thể cứu được, để lại chỉ lây bệnh cho trái khác. Ngay cả khi vết thối còn nhỏ thì bên trong trái đã bị nhiễm sâu, không có giá trị thương phẩm.

Sau khi hái trái bệnh cần bỏ vào túi kín mang ra khỏi vườn, không vứt lung tung. Rửa tay hoặc rửa dụng cụ trước khi tiếp tục làm việc với những trái khỏe để tránh lây nhiễm.

Dùng Canxi Bo của Vietnam Light có tốt hơn Canxi Bo thường không?

Các sản phẩm canxi bo của vietnamlight như Gold Fruit hay Canxi Bo Mangan Kẽm Sữa được sản xuất theo công nghệ Nhật Bản, dạng chelate hữu cơ nên hấp thu nhanh và hiệu quả hơn canxi bo thông thường.

Thành phần bổ sung thêm kẽm, mangan và hoạt chất điều hòa sinh trưởng NAA giúp không chỉ bổ sung dinh dưỡng mà còn kích thích đậu trái, chống rụng trái non. Dùng sản phẩm chuyên dụng này hiệu quả rõ ràng hơn, tiết kiệm thời gian và công phun hơn so với dùng nhiều loại riêng lẻ.

Kết luận

Kiểm soát bệnh thối trái sầu riêng đòi hỏi một quy trình chủ động từ việc chăm sóc bộ rễ, cân đối dinh dưỡng trung vi lượng cho đến việc sử dụng các biện pháp bảo vệ thực vật hợp lý. Việc kết hợp các sản phẩm chuyên dụng của Vietnam Light như Canxi Bo Mangan Kẽm Sữa, Trái Khủng Plus, Kích rễ B12 và giải pháp đặc trị nấm bệnh như Till Mát 400SC đã được nhiều bà con áp dụng thành công, giảm tỷ lệ thối trái đáng kể. Bà con có thể tham khảo thêm các sản phẩm phân bón phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của sầu riêng.

Nếu cần tư vấn cụ thể về tình trạng vườn sầu riêng của mình, bà con liên hệ với đội ngũ kỹ thuật của Vietnam Light để được hỗ trợ kịp thời.

• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com
• Hotline: 032 515 9339
• Fanpage: Nông Nghiệp Bền Vững