Quy Trình Sản Xuất Phân Bón Hữu Cơ

Bà con đang tìm hiểu về quy trình sản xuất phân bón hữu cơ chuẩn và chất lượng? Bài viết này của Vietnam Light sẽ cung cấp cho bà con quy trình này một cách chi tiết, từ các bước chuẩn bị nguyên liệu đến khi tạo ra thành phẩm đóng gói. Cùng khám phá ngay nhé!

Quy trình sản xuất phân bón hữu cơ truyền thống

Sản xuất phân chuồng hoai mục

Có 3 phương pháp ủ phân chuồng:

Ủ nóng

Trong nông nghiệp hữu cơ thường khuyến khích bà con sử dụng phương pháp ủ nóng vì với phương pháp này chất lượng phân ủ tốt hơn.

Khi lấy phân ra khỏi chuồng để ủ, phải xếp phân thành từng lớp đặt ở nơi có nền không thấm nước, nhưng không được nén, giữ độ ẩm 60-70%. Trộn thêm 1% vôi bột (tính theo khối lượng) trong trường hợp phân có nhiều chất độn. Trộn 1-2% supe lân để giữ đạm rồi trát bùn bao phủ bên ngoài đống phân. Hàng ngày tiến hành tưới nước.

Nhiệt độ lên đến 60°C sau 4-6 ngày. Vi sinh vật hiếu khí chiếm ưu thế, hoạt động mạnh mẽ. Cần giữ đống phân tơi, xốp, thoáng.

• Ưu điểm: Tiêu diệt hạt cỏ dại, mầm bệnh hiệu quả. Thời gian ủ ngắn (30-40 ngày).
• Nhược điểm: Mất nhiều đạm.

Ủ nguội

Xếp phân thành lớp và nén chặt. Rắc 2% phân lân lên mỗi lớp, sau đó ủ đất bột hoặc bùn khô đập nhỏ, nén chặt. Chiều rộng 2-3m, cao 1.5-2.0m. Trát bùn phủ bên ngoài.

Thiếu oxy do nén chặt, môi trường yếm khí, CO2 tăng. Vi sinh vật hoạt động chậm, nhiệt độ chỉ 30-35°C. Đạm chủ yếu ở dạng amôn cacbonat, ít bị mất.

• Ưu điểm: Giảm thất thoát đạm. Phân có chất lượng tốt hơn ủ nóng.
• Nhược điểm: Thời gian ủ kéo dài (5-6 tháng).

Ủ nóng trước, nguội sau

Ban đầu xếp phân không nén chặt trong 5-6 ngày để nhiệt độ đạt 50-60°C (giai đoạn ủ nóng). Sau đó nén chặt để chuyển sang trạng thái yếm khí (giai đoạn ủ nguội), giữ đạm. Lặp lại quá trình này với các lớp phân tiếp theo cho đến khi đạt độ cao cần thiết, rồi trát bùn phủ ngoài.

Kết hợp ưu điểm của cả hai phương pháp. Giai đoạn ủ nóng ban đầu giúp phân ngấu nhanh, sau đó chuyển sang ủ nguội để hạn chế mất đạm. Có thể thêm phân men (phân bắc, phân tằm, phân gà, vịt) để thúc đẩy quá trình ngấu ở giai đoạn ủ nóng.

• Ưu điểm: Thời gian ủ ngắn hơn ủ nguội nhưng dài hơn ủ nóng. Giúp giữ đạm tốt hơn ủ nóng.

Sản xuất phân bón hữu cơ từ chất thải trồng trọt

Việc sản xuất phân từ chất thải trồng trọt bắt đầu bằng cách băm hoặc chặt thân cây và lá thành những đoạn ngắn, khoảng 20-30cm. Việc này giúp tăng diện tích bề mặt tiếp xúc để quá trình phân hủy diễn ra nhanh hơn.

Bạn có thể ngâm vật liệu đã băm trong nước vôi loãng từ 2-3 ngày trước khi ủ. Việc này giúp trung hòa độ axit và có thể đẩy nhanh quá trình phân hủy.

• Xếp chất thải trồng trọt đã chuẩn bị thành từng lớp, mỗi lớp dày khoảng 30cm.
• Trên mỗi lớp, rắc một lớp vôi bột. Vôi giúp điều chỉnh độ pH và cung cấp canxi.
• Ngoài ra, bạn có thể thay thế vôi bột bằng phân lên men (như phân bắc, phân chuồng, hoặc phân hóa học như đạm, lân) với tỷ lệ 20%. Các vật liệu bổ sung này cung cấp vi sinh vật có lợi và chất dinh dưỡng giúp quá trình ủ diễn ra nhanh hơn.
• Tiếp tục xếp lớp cho đến khi đống ủ của bạn đạt chiều cao 1-1,5m.
• Dùng bùn ao, sông, hồ trát kín toàn bộ đống ủ. Việc này bịt kín đống ủ, tạo ra môi trường kỵ khí (không có oxy) thúc đẩy quá trình lên men. Để đống ủ lên men khoảng 20 ngày.
• Sau 20 ngày, tiến hành đảo trộn đống ủ. Việc này giúp đưa oxy vào, phân bổ lại độ ẩm và giúp quá trình phân hủy tiếp tục diễn ra đồng đều.

Phân rác có thể dung bón lót sau 45-60 ngày ủ và có thể dung bón thúc, nếu ủ đến lúc phân hoai mục.

Quy trình sản xuất phân bón hữu cơ công nghiệp

Sản xuất phân hữu cơ từ phế thải chăn nuôi

Chuẩn bị nguyên liệu

Phế thải chăn nuôi, nguyên liệu hữu cơ bổ sung đáp ứng các yêu cầu chất lượng được thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý. Trường hợp phân lợn, phân trâu bò có độ ẩm cao hơn (phân dạng lỏng thu gom từ trại chăn nuôi sử dụng nước rửa chuồng) có thể sử dụng thiết bị ép bùn dạng băng tải để tách bớt nước.

Dung dịch dinh dưỡng và chế phẩm vi sinh vật gồm 0,5 kg rỉ đường, 0,3 kg urê vào 50 lít nước sạch và 0,5kg chế phẩm VSV xử lý phế thải chăn nuôi được hòa đều. Trường hợp độ ẩm nguyên liệu chưa đạt 50%, có thể sử dụng lượng nước nhiều hơn.

Phối trộn

• Chuẩn bị hỗn hợp: Sử dụng 1000kg hỗn hợp phế thải chăn nuôi (như phân gà, phân lợn, phân bò) và các nguyên liệu hữu cơ khác đã được chuẩn bị.
• Phun dung dịch: Phun đều dung dịch dinh dưỡng và chế phẩm vi sinh vật vào hỗn hợp trên bằng thiết bị đảo trộn chuyên dụng.
• Kiểm soát độ ẩm: Đảm bảo độ ẩm của hỗn hợp sau khi trộn đạt 50-55%. Đây là mức lý tưởng để vi sinh vật hoạt động hiệu quả.

Ủ và đảo trộn

• Chuyển đến vị trí ủ: Hỗn hợp sau khi trộn được chuyển đến khu vực ủ trên hệ thống băng tải.
• Tạo luống ủ: Tạo thành các luống ủ có chiều cao khoảng hơn 1 mét và chiều rộng 2 mét.
• Duy trì độ ẩm: Nếu cần, có thể dùng nilon phủ kín bề mặt luống ủ để ngăn ngừa bay hơi nước và đảm bảo độ ẩm cho khối ủ.
• Kiểm tra và đảo trộn (lần 1):
  • Hàng ngày kiểm tra nhiệt độ của khối ủ.
  • Khi nhiệt độ trong khối ủ tăng và duy trì ở mức ≥60 độ C trong 3 ngày liên tục, tiến hành đảo trộn.
  • Sử dụng thiết bị đảo trộn (như máy xúc) để đảo trộn khối ủ theo nguyên tắc từ dưới lên trên và từ trong ra ngoài để phân phối đều oxy và vi sinh vật.

• Kiểm tra và đảo trộn (lần 2):
  • Tiếp tục theo dõi nhiệt độ khối ủ.
  • Khi nhiệt độ trong khối ủ lại tăng và duy trì ở mức ≥60 độ C trong 3 ngày liên tục, thực hiện đảo trộn lần 2 tương tự như lần 1.

Ủ chín (Hoai mục)

• Ổn định nhiệt độ: Sau khi đảo trộn, nếu nhiệt độ khối ủ không tiếp tục tăng mà bắt đầu giảm dần, hãy giữ khối ủ trong thời gian 1 tuần để các thành phần và chất lượng phân ủ được ổn định.
• Tổng thời gian ủ:
  • Đối với phân gà: Tổng thời gian ủ là 21 ngày.
  • Đối với phân lợn, phân bò: Tổng thời gian ủ là 28 ngày.

Tạo Sản Phẩm và Đóng Bao

• Xử lý sản phẩm: Sản phẩm cuối cùng là phân hữu cơ sinh học. Để đảm bảo kích thước hạt phân đồng đều, cần sử dụng các thiết bị nghiền và sàng để hạt phân có kích thước ≤5.0mm.
• Xử lý độ ẩm (nếu cần): Trường hợp độ ẩm của phân bón chưa đạt theo quy định, cần tiến hành phơi hoặc sấy trên thiết bị chuyên dụng trước khi nghiền và sàng.
• Đóng bao: Đóng gói sản phẩm vào các bao có khối lượng 25 kg hoặc 50 kg bằng thiết bị đóng bao chuyên dụng.

Sản xuất phân bón hữu cơ sinh học từ phụ phẩm trồng trọt

Chuẩn bị nguyên liệu

Nguyên liệu sử dụng là các phụ phẩm trồng trọt, cỏ rác được băm nhỏ bằng dụng cụ thủ công hoặc thiết bị chuyên dụng tạo các sản phẩm dài 1-5cm, được phơi héo và thu gom thành đống.

Chuẩn bị men ủ vi sinh vật

Dung dịch dinh dưỡng và chế phẩm vi sinh vật gồm 0,5kg rỉ đường, 0,3kg urê vào 50l nước sạch và 0,5kg chế phẩm sử dụng cho 1 tấn nguyên liệu. Tưới đều và dùng cuốc xẻng, cào trộn đều khối nguyên liệu. Trường hợp độ ẩm nguyên liệu chưa đạt 50%, có thể dùng lượng nước nhiều hơn (dùng tay vắt, nước vừa rịn tay là vừa hoặc xác định bằng máy đo độ ẩm).

Nếu không có chế phẩm vi sinh vật, có thể sử dụng phân gia súc, gia cầm với liều lượng 20% so với tổng nguồn nguyên liệu, sau đó trộn đều nguyên liệu ủ với phân gia súc, gia cầm và tưới đều nước đảm bảo độ ẩm đạt 50%.

Tạo đống ủ

Dùng cuốc hoặc xẻng đánh đống khối nguyên liệu ủ theo đúng khối lượng, hình dạng (hình chóp nón hoặc dạng luống hình chữ nhật). Tùy thuộc vào khối lượng hỗn hợp nguyên phụ liệu ủ mà quyết định chiều cao đống ủ, thường có chiều cao 1,2-1,5m.

Che phủ khối ủ

Sau khi đánh đống xong, phải che đậy đống ủ bằng bạt nilong. Vào mùa đông, cần phải che đật kỹ để nhiệt độ đống ủ được duy trì ở mức 40-50°C.

Đảo trộn

Sau 7-10 ngày ủ, nhiệt độ đống ủ tăng lên khoảng 40-45°C. Nhiệt độ này sẽ làm cho khối nguyên liệu ủ bị khô và không khí cần cho hoạt động của vi sinh vật cũng ít dần. Vì vậy, cứ khoảng 7-10 ngày, mở bạt ra để tiến hành kiểm tra, đảo trộn và nếu đống ủ khô thì bổ sung nước. Sau đó đậy bạt lại để tiếp tục ủ.

Ủ chín

Sau khi đảo trộn, nếu nhiệt độ khối ủ không tiếp tục tăng mà giảm dần, giữ khối ủ trong thời gian 1 tuần để ổn định thành phần, chất lượng phân ủ.

Tạo sản phẩm, đóng bao

Sản phẩm cuối cùng tạo ra là phân hữu cơ sinh học. Để tạo sản phẩm phân hữu cơ sinh học đồng đều về kích thước, sử dụng các thiết bị nghiền, sàng đảm bảo hạt phân ≤5,0mm. Trường hợp độ ẩm phân bón chưa đạt theo quy định, cần phới hoặc sấy trên các thiết bị chuyên dụng trước khi nghiền sang.

Đóng bao sản phẩm với khối lượng 25kg hoặc 50kg trên thiết bị đóng gói chuyên dụng.

Kết luận

Bà con vừa cùng Vietnam Light tìm hiểu từng giai đoạn của quy trình sản xuất phân bón hữu cơ truyền thống và công nghiệp. Từ việc xử lý nguyên liệu thô đến khi ra thành phẩm, mỗi công đoạn đều có vai trò riêng biệt. Việc hiểu rõ quy trình này không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng mà còn giúp người nông dân có cái nhìn sâu sắc hơn về chất lượng và hiệu quả của phân bón hữu cơ.

Hy vọng những thông tin này hữu ích cho bà con trong việc ứng dụnng phát triển nông nghiệp bền vững!