Phòng Trị Nấm Phytophthora Cây Ăn Trái

Nấm Phytophthora là một trong những “kẻ thù” nguy hiểm nhất đối với nhà vườn trồng cây ăn trái, gây ra các bệnh phổ biến như nứt thân chảy nhựa, xì mủ, thối trái, vàng lá thối rễ. Nếu không được quản lý kịp thời, nấm có thể gây thiệt hại kinh tế nặng nề, thậm chí làm chết cây hàng loạt.

Để phòng trị dứt điểm, trước hết chúng ta cần hiểu rõ về nguồn gốc, điều kiện phát triển và các biện pháp kỹ thuật then chốt để giúp cây trồng vượt qua nấm Phytophthora.

Sự hình thành và phát triển của nấm Phytophthora

Trước năm 1845, khoai tây là nguồn cung cấp tinh bột chính cho người dân ở châu Âu. Tuy nhiên, một đại dịch đã xảy ra khiến toàn bộ khoai tây bị thối đen, gây ra nạn đói lịch sử 1845-1847. Mãi 28 năm sau, các nhà khoa học mới tìm ra nguyên nhân gây thối củ trên khoai tây chính là nấm Phytophthora.

Cái tên “Phytophthora” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp, trong đó “Phytop” là thực vật và “thora” là hủy diệt. Đúng như tên gọi, đây là “kẻ hủy diệt thực vật”. Hiện nay, có hơn 60 loài Phytophthora đã được xác định, có khả năng tấn công hơn 1000 loài cây ký chủ khác nhau.

Tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, nấm Phytophthora là nguyên nhân chính gây ra:

• Bệnh nứt thân xì mủ trên sầu riêng, mít, bưởi
• Bệnh vàng lá, thối rễ trên các loại cây có múi (cam, bưởi)
• Bệnh chết nhanh trên hồ tiêu, sương mai trên cà chua, khoai tây, bầu, bí, dưa.

Điều kiện phát sinh và phát triển của nấm Phytophthora

• Độ ẩm cao: Nấm di chuyển dễ dàng trong môi trường đất ẩm ướt, đọng nước. Mùa mưa, ngập úng là thời điểm bệnh bùng phát mạnh nhất, đặc biệt ở các vùng đất thấp như Đồng bằng sông Cửu Long.
• Rễ cây bị tổn thương: Khi cây bị ngập úng, rễ sẽ tiết ra chất độc gây ngộ độc, tạo ra các vết thương hở. Đây là “cửa ngõ” hoàn hảo cho nấm Phytophthora, Fusarium và tuyến trùng xâm nhập, đặc biệt rõ rệt trên sầu riêng và bưởi.
• Thiếu kỹ thuật canh tác:
  • Lạm dụng phân hóa học: Làm đất bị chua (pH thấp), mất cân bằng hệ vi sinh vật, tiêu diệt các loại nấm có lợi như Trichoderma.
  • Mô liếp thấp, thoát nước kém: Khiến vườn cây luôn trong tình trạng ẩm ướt.
  • Đất không được cải tạo: Đất bị nén chặt, thiếu tơi xốp, pH thấp tạo môi trường thuận lợi cho nấm bệnh.
  • Xử lý ra hoa nghịch vụ quá sớm: Ép cây còn non (ví dụ sầu riêng 4 năm tuổi) ra hoa làm cây suy yếu, dễ bị nấm tấn công.

Biểu hiện bị nấm Phytophthora trên một số cây trồng

• Trên sầu riêng khi nấm Phytophthora tấn công sẽ làm cháy lá, rụng lá, khô đọt non, trơ đọt, ở vùng rễ thì gây cháy đen, mất khả năng hút nước và dinh dưỡng. Trên bưởi và mít cũng biểu hiện tương tự. 
• Khi nấm Phytophthora tấn công vết bệnh ban đầu nhỏ, sau đó chảy nhựa (xì mủ). Đặc tính của nấm Phytophthora là tấn công trên lớp vỏ sâu trong cây và ngoài lớp gỗ của cây rồi phá hủy mạch dẫn làm tắc nghẽn quá trình vận chuyển dinh dưỡng dẫn đến khô đọt, khô lá.

Quản lý nấm bệnh Phytophthora Palmivora

Quản lý nấm Phytophthora cần kết hợp đồng bộ giữa phòng và trị. Trước khi đi vào biện pháp hóa học thì cần nắm rõ về biện pháp canh tác.

Biện pháp phòng bệnh (Canh tác)

Đây là những biện pháp nền tảng mà Vietnam Light khuyến nghị để giúp làm giảm áp lực mầm bệnh ngay từ đầu.

• Mô liếp thoát nước tốt để sau này xử lý rễ cây sẽ dễ dàng hơn.
• Ưu tiên hữu cơ là hàng đầu, hóa học là thứ yếu, bên cạnh đó thường xuyên sử dụng nấm Trichoderma để cải tạo đất, tăng cường vi sinh vật có lợi, ức chế nấm bệnh.
• Cải tạo đất phèn, tạo độ tơi xốp đất.
• Biện pháp cắt cành tạo tán để tạo thông thoáng vùng gốc, tạo ánh sáng xuống sâu bên trong giảm áp lực sâu bệnh. 
• Cân đối dinh dưỡng, bổ sung trung vi lượng và Amino acid là rất cần thiết đối với Sầu riêng, Bưởi, Mít trong mùa mưa.
• Trong thế phòng là hiện nay cây chưa có biểu hiện vàng lá, chúng ta phải thực hiện tưới thuốc định kỳ cho cây trên nền đất quanh gốc khi cây từ năm thứ 2 trở lên (đâu và cuối mùa mưa), hoặc quét gốc đồng
• Các hoạt chất phổ biến để phun ướt đều toàn bộ cây:
  • Metalaxyl
  • Dimethomorph 
  • Fosetyl Aluminium
  • Mancozeb xanh (tiếp xúc)
  • Cymoxanil
  • Phosphonate

Quy trình 4 bước trị nấm Phytophthora trên cây ăn trái

Khi cây đã có biểu hiện bệnh, cần tiến hành ngay theo các bước sau:

Bước 1: Phun thuốc để khô vết bệnh.

• Phun ướt đẫm toàn thân để quản lý cho cành và lá để vết bệnh khô.
• Sử dụng các hoạt chất có tính lưu dẫn mạnh như Metalaxyl, Dimethomorph, Fosetyl Aluminium phun ướt đều toàn bộ tán lá, thân, cành.

Bước 2: Cắt, cạo bỏ phần hư của vết bệnh

• Cạo và cắt bỏ vết thương: Do nấm tấn công ở lớp dưới vỏ và bên ngoài lớp gỗ làm phá mạch dẫn của cây nên loại bỏ hết phần vỏ hư đem ra khỏi vườn.
• Dùng dao sắc cạo sạch phần vỏ bị bệnh cho đến khi thấy phần gỗ còn khỏe mạnh. Gom tất cả phần vỏ bệnh đem đi tiêu hủy, tránh lây lan.

Bước 3: Quét thuốc đậm đặc vào vết thương

• Pha đặc các loại thuốc có hoạt chất Metalaxyl, Dimethomorph hoặc các sản phẩm gốc Đồng quét trực tiếp lên vết cạo. Với cây bị nặng, nên quét lại lần 2 sau 7-10 ngày (luân phiên thuốc).

Bước 4: Xới nhẹ và tưới thuốc quanh gốc

• Xới nhẹ lớp đất mặt xung quanh tán cây để thuốc dễ dàng thấm xuống lớp đất bên dưới.
• Quét thuốc cho các rễ cái, rễ lớn là những rễ rất quan trọng để hút nước & muối khoáng, nếu như trên thân bị thì rễ lớn cũng có khả năng bị.
• Pha thuốc tưới lên trên nền đất đã xới xung quanh đường kính tán.
• Mùa mưa, tuyến trùng thường tấn công rễ, tạo vết thương cho nấm Phytophthora xâm nhập. Vì vậy, trong lần tưới gốc đầu tiên, nên kết hợp thuốc trừ tuyến trùng để quản lý đồng thời cả hai đối tượng, cắt đứt vòng cộng sinh gây hại.

Đối với cây bị bệnh nặng, cần lặp lại quy trình tưới gốc lần 2 sau 10-15 ngày để đảm bảo khống chế hoàn toàn mầm bệnh.

Kết luận

Nấm Phytophthora là một thách thức lớn nhưng hoàn toàn có thể quản lý được nếu bà con áp dụng đúng kỹ thuật. Việc kết hợp chặt chẽ giữa biện pháp canh tác bền vững để phòng bệnh và quy trình xử lý hóa học kịp thời khi cây chớm bệnh là chìa khóa để bảo vệ vườn cây ăn trái luôn xanh tốt, cho năng suất cao và ổn định.

Chúc bà con nông dân mùa màng bội thu!