Thực trạng và tiềm năng phát triển nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam hiện nay

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, xu hướng phát triển nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam đang trở thành một lộ trình tất yếu. Sự giao thoa giữa công nghệ số và phương thức sản xuất truyền thống hứa hẹn mang lại những thay đổi căn bản cho bộ mặt nông thôn.

Để có cái nhìn toàn diện, việc đánh giá khách quan thực trạng nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam cùng những cơ hội bứt phá trong tương lai là vô cùng cần thiết đối với các nhà quản lý, doanh nghiệp và người nông dân.

Thực trạng phát triển nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam hiện nay

Bức tranh thực tế về quá trình chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông minh trong sản xuất nông sản tại nước ta đang có sự đan xen rõ rệt giữa những điểm sáng tích cực và các nút thắt nội tại.

Những điểm sáng và mô hình thực tế nổi bật

Nhìn vào thực tế sản xuất, tiến trình ứng dụng nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam đã ghi nhận nhiều thành tựu bước đầu đáng khích lệ tại các vùng kinh tế trọng điểm.

• Việc ứng dụng drone (thiết bị bay không người lái) để gieo sạ, rải phân bón và phun thuốc bảo vệ thực vật là minh chứng rõ nét. Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, việc triển khai drone là bước tiến lớn của nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam, giúp nông dân tiết kiệm đến 90% lượng nước và giảm khoảng 30% lượng thuốc hóa học sử dụng.
  • Để đáp ứng xu hướng phun thuốc bằng drone, Vietnam Light đã nghiên cứu và cung cấp các dòng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thế hệ mới với khả năng hòa tan hoàn toàn, không gây nghẹt béc phun của drone, giúp bảo vệ cây trồng hiệu quả và tiết kiệm chi phí tối đa.
• Bên cạnh đó, các mô hình nhà màng, nhà kính thông minh sử dụng hệ thống cảm biến tự động đo độ ẩm, nhiệt độ đất và tự động tưới tiêu cũng xuất hiện ngày càng nhiều tại Lâm Đồng, Vĩnh Phúc hay Sơn La.
• Trong lĩnh vực chăn nuôi, dấu ấn của nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam thể hiện qua các trang trại bò sữa quy mô lớn của TH True Milk hay Vinamilk. Việc đeo chip thông minh để quản lý sức khỏe, khẩu phần ăn và phát hiện sớm dịch bệnh của từng cá thể bò đã được số hóa hoàn toàn.
• Hơn thế nữa, công nghệ Blockchain cũng bắt đầu được áp dụng để tạo mã QR truy xuất nguồn gốc cho các loại trái cây xuất khẩu chủ lực như sầu riêng, thanh long, vú sữa, giúp nâng cao độ uy tín của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Những khó khăn còn tồn tại

Dù có nhiều chuyển biến tích cực, hành trình nhân rộng nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam vẫn gặp phải không ít rào cản mang tính hệ thống.

• Đầu tiên là thực trạng đất đai canh tác còn manh mún, nhỏ lẻ. Việc sở hữu ruộng đất phân tán thuộc về các hộ gia đình cá thể khiến việc áp dụng máy móc tự động hóa quy mô lớn gặp nhiều hạn chế.
• Thứ hai là chi phí đầu tư trang thiết bị ban đầu tương đối lớn. Phần lớn nông dân và hợp tác xã quy mô nhỏ rất khó tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để trang bị hệ thống IoT hay các phần mềm quản lý thông minh.
• Ngoài ra, nguồn nhân lực trực tiếp tham gia sản xuất nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam còn thiếu hụt cả về số lượng lẫn kỹ năng số. Đa số lao động nông thôn là người lớn tuổi, quen với phương thức sản xuất thủ công dựa trên kinh nghiệm truyền thống.
• Cuối cùng là sự thiếu hụt của một hệ thống cơ sở dữ liệu số dùng chung cấp quốc gia về thời tiết, thổ nhưỡng, dịch bệnh, gây khó khăn cho việc dự báo và lập kế hoạch sản xuất chính xác.

Tiềm năng phát triển nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam trong tương lai

Động lực từ định hướng chính sách chuyển đổi số quốc gia

Nhận thức rõ tầm quan trọng của công nghệ, Chính phủ đã ban hành Quyết định 749/QĐ-TTg, trong đó xác định nông nghiệp là một trong 8 lĩnh vực ưu tiên chuyển đổi số.

Định hướng này mở đường cho nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam bứt phá thông qua các chương trình hỗ trợ vốn, ưu đãi thuế cho doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp và đẩy mạnh xây dựng hạ tầng dữ liệu số ngành nông nghiệp.

Sức ép và cơ hội từ các tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế

Các thị trường nhập khẩu nông sản lớn của Việt Nam như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn vệ sinh thực phẩm.

Chẳng hạn, Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) yêu cầu định vị GPS vùng trồng đối với nông sản như cà phê, gỗ. Điều này bắt buộc định hướng phát triển nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam phải đi sâu vào việc số hóa bản đồ vùng trồng và minh bạch hóa thông tin canh tác.

Sự sẵn sàng của hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp (Agritech)

Việt Nam đang sở hữu một thế hệ kỹ sư công nghệ trẻ, năng động với nhiều dự án khởi nghiệp nông nghiệp thông minh được đánh giá cao.

Nhiều giải pháp quản lý trang trại, giám sát ao nuôi thủy sản tự động (như Tép Bạc, MimosaTEK) do chính người Việt phát triển đã giúp nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam tiếp cận công nghệ hiện đại với chi phí hợp lý hơn nhiều so với thiết bị nhập ngoại.

Cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon xanh

Cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” (Net-Zero) vào năm 2050 mở ra hướng đi mới đầy tiềm năng cho nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam.

Thông qua công nghệ đo đạc phát thải tự động và các phương thức canh tác giảm phát thải (như tưới ngập khô xen kẽ trên ruộng lúa), nông dân Việt Nam có thể tạo ra tín chỉ carbon để giao dịch trên thị trường quốc tế, tạo thêm nguồn thu nhập bền vững.

Các giải pháp thúc đẩy nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam

Để hiện thực hóa các tiềm năng và giải quyết triệt để rào cản, các giải pháp đồng bộ cần được triển khai quyết liệt:

• Một là, thúc đẩy mô hình liên kết hợp tác xã kiểu mới. Việc gom đất đai manh mún thành các vùng chuyên canh lớn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng các giải pháp nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam một cách đồng bộ.
• Hai là, tăng cường đào tạo kỹ năng số trực tiếp cho người nông dân. Các phần mềm quản lý hay ứng dụng chẩn đoán sâu bệnh bằng AI cần được thiết kế trực quan, dễ thao tác để mọi nông dân đều có thể làm chủ công nghệ.
• Ba là, Nhà nước cần tiếp tục xây dựng các cơ chế tín dụng ưu đãi linh hoạt, giúp các doanh nghiệp khoa học công nghệ nông nghiệp và các trang trại dễ dàng tiếp cận nguồn vốn mua sắm thiết bị hiện đại.

Kết luận

Hành trình xây dựng và phát triển nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam tuy còn nhiều thách thức mang tính khách quan nhưng là hướng đi tất yếu để nâng cao vị thế nông sản Việt.

Sự kết hợp đồng bộ giữa chính sách của Nhà nước, giải pháp sáng tạo của doanh nghiệp công nghệ và sự chủ động thay đổi tư duy của người nông dân sẽ đưa nông nghiệp 4.0 ở Việt Nam tiến xa hơn trên bản đồ nông nghiệp thông minh thế giới.

Bà con nông dân và các hợp tác xã có nhu cầu tìm hiểu các giải pháp phân bón và thuốc bảo vệ thực vật công nghệ cao, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn chi tiết:

• Hotline/Zalo tư vấn kỹ thuật:  032 515 9339
• Fanpage cập nhật thông tin: Nông Nghiệp Bền Vững
• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com