Các loại thuốc trị bệnh thối rễ cây hiệu quả

Một trong những thách thức lớn đối với bà con nông dân là bệnh hại, đặc biệt là bệnh thối rễ cây, một nguyên nhân gây thiệt hại nghiêm trọng cho cây trồng tại Việt Nam. Các tác nhân chính gây bệnh thối rễ chû yếu bao gồm Pythium sp., Fusarium sp., và Phytophthora spp. Trong bài viết này, Vietnam Light sẽ đánh giá chi tiết các dòng thuốc trị bệnh thối rễ cây hiệu quả nhất trên thị trường hiện nay.

Các loại thuốc trị bệnh thối rễ cây do nấm Phytophthora spp.

Đây là loài nguy hiểm nhất, gây thiệt hại nặng nề nhất cho cây ăn trái (Sầu riêng, cam quýt, bơ…) tại Việt Nam.

Triệu chứng:

• Rễ bị thối nhũn.
• Biểu hiện khá giống với thối rễ do Pythium nhưng thường có mùi hôi chua.
• Vết bệnh thường lây từ rễ dưới sâu lan dần lên cổ rễ

Đặc điểm:

• Thuộc lớp nấm trứng (Oomycetes). Nơi nào đọng nước, nơi đó nấm lan cực nhanh.
• Phát triển mạnh nhất vào đỉnh điểm mùa mưa (tháng 8 – 10) hoặc những đợt mưa dầm kéo dài.

Metalaxyl Nhật kết hợp Mancozeb

Đánh giá độ hiệu quả: 9/10

Đây là loại thuốc mạnh nhất để chặn đứng vết bệnh đang lây lan nhanh. Metalaxyl có tính lưu dẫn, còn Mancozeb tạo lớp màng bảo vệ bên ngoài.

Ưu điểm:

• Tác động cực nhanh, thẩm thấu qua rễ, thân và lá.
• Vừa trị bệnh bên trong (nội hấp), vừa phòng bệnh bên ngoài (tiếp xúc).
• Dễ mua, giá thành hợp lý.

Cách sử dụng:

• Pha 50g cho 20-25 lít nước, tưới đẫm vùng rễ bị bệnh (sau khi đã xới nhẹ đất).
• Chỉ nên dùng 1-2 lần đầu để dập dịch, sau đó đổi thuốc khác vì Metalaxyl kháng thuốc phổ biến.

Vì rất khó phân biệt bằng mắt thường là cây đang bị Fusarium hay Phytophthora (hoặc bị đồng nhiễm cả hai), nhà vườn nên dùng công thức phối trộn: Hoạt chất Metalaxyl (trị Phytophthora/Pythium) + Mancozeb (phổ rộng) + Hexaconazole/Carbendazim (trị Fusarium).

Sau khi điều trị bằng thuốc hóa học khoảng 10-15 ngày, BẮT BUỘC phải bổ sung lại vi sinh vật có lợi (như Trichoderma, Bacillus) để tái tạo hệ đệm cho đất, nếu không bệnh sẽ tái phát rất nhanh.

Phytop Nhật (Dimethomorph)

Hoạt chất thế hệ mới, thường dùng để thay thế hoặc luân phiên khi nấm đã kháng Metalaxyl.

Đánh giá độ hiệu quả: 8/10 (Phá vỡ thành tế bào nấm).

Ưu điểm:

• Cơ chế hoạt động khác biệt: Phá hủy thành tế bào nấm, ngăn chặn nấm hình thành bào tử (ngắt nguồn lây lan).
• Hiệu quả kéo dài, ít bị rửa trôi sau mưa.

Cách sử dụng:

• Thường được phối trộn sẵn với Mancozeb để tăng phổ tác dụng.
• Gói 100g pha 200l nước.

Agrifos 400

Đây là xu hướng mới, an toàn, hiệu quả cao, đặc biệt cho cây ăn trái thân gỗ (Sầu riêng, Bơ, Mít).

Đánh giá độ hiệu quả: 8/10 (Đặc trị và An toàn).

• Hiệu quả rất cao khi dùng phương pháp tiêm thân hoặc sục vào đất.

Ưu điểm:

• Cơ chế lưu dẫn 2 chiều và kích kháng.
• Độ độc thấp, thân thiện môi trường, không để lại dư lượng độc hại (thực chất sau khi phân hủy nó cung cấp một lượng nhỏ Lân và Kali cho cây).
• Có thể dùng định kỳ để phòng bệnh rất tốt.

Cách sử dụng:

• Tiêm thân (Hiệu quả nhất): Dùng xi-lanh chuyên dụng tiêm thuốc nguyên chất vào mạch gỗ của cây (với cây lâu năm). Thuốc sẽ theo mạch dẫn đi khắp cây và xuống rễ diệt nấm.
• Tưới/Phun: Pha thuốc tỷ lệ 1:500 tưới gốc.
• Không dùng khi cây đang ra hoa rộ vì có thể gây rụng hoa (do tính axit nhẹ).

Các loại thuốc trị thối rễ cây do nấm Pythium sp.,

Loại này thường gây hại mạnh ở giai đoạn cây con (vườn ươm) hoặc tấn công rễ tơ của cây lớn. 

Triệu chứng

• Phần rễ bị thối nhũn ra nước, khi cầm vào vuốt nhẹ là phần vỏ tuột ra hết, chỉ trơ lại phần lõi trắng/nâu bên trong.
• Gây bệnh chết rạp trên cây con.
• Làm thối rễ tơ khiến cây không hút được chất, lá nhỏ, vàng nhạt, cây chậm lớn.

Đặc điểm

• Cùng thuộc họ nấm trứng như Phytophthora, ưa nước.
• Xuất hiện nhiều nhất vào đầu mùa mưa hoặc những ngày mưa dầm, độ ẩm không khí cao, đất ẩm ướt thường xuyên.

Các loại thuốc trị nấm Pythium khá giống với nấm Phytophthora nhưng Pythium thường gây hại đặc biệt trên cây con và rễ tơ. Vì vậy, với loại nấm này bà con nên sử dụng các loại thuốc an toàn cho cây con và thấm sâu để tưới gốc.

M30 (Propamocarb)

Đây được xem là loại thuốc số 1 để trị Pythium (lở cổ rễ, chết cây con). 

Đánh giá độ hiệu quả: 9.5/10 (Đặc trị cho cây con/Vườn ươm).

Ưu điểm:

• Cực kỳ an toàn: Ít gây ngộ độc cho cây con, cây mầm (khác với các loại thuốc gốc Đồng hay thuốc bột đậm đặc dễ làm cháy rễ non).
• Kích thích sinh trưởng: Ngoài diệt nấm, nó còn giúp bộ rễ phát triển mạnh hơn sau khi bệnh giảm.
• Ức chế quá trình hình thành màng tế bào của nấm Pythium cực mạnh.

Cách sử dụng:

• Xử lý đất: Pha 1ml/1 lít nước tưới đẫm bầu ươm hoặc luống đất trước khi gieo trồng.
• Trị bệnh: Khi thấy cây con ngã rạp, pha 1 chai 450ml M30 cho 200l, phun và tưới kỹ vào phần cổ rễ sát mặt đất.

M30 (Propamocarb) + Fosetyl-Aluminium

Đánh giá độ hiệu quả: 10/10 (Mạnh nhất hiện nay).

Ưu điểm:

• Phổ rộng hơn: Vừa trị Pythium vừa trị luôn Phytophthora nếu đồng nhiễm.
• Lưu dẫn 2 chiều (nhờ gốc Fosetyl) + Thấm sâu diệt nấm (nhờ Propamocarb).

Cách sử dụng: Dùng để tưới gốc khi áp lực bệnh quá cao hoặc khi thuốc đơn chất không xử lý dứt điểm được.

Các loại thuốc trị bệnh thối rễ cây do nấm Fusarium

Loại này thường gây bệnh chậm hơn nhưng rất khó chữa trị dứt điểm vì nó tấn công vào hệ thống mạch dẫn của cây.

Triệu chứng

• Nếu kiểm tra rễ sẽ thấy cây chớm bệnh chỉ có vài nhánh bị thối, xuất hiện những sọc nâu trên rễ chạy từ chóp vào phía trong. Sau đó, bệnh lan nhanh ra cả bộ rễ khiến rễ bị thối hoàn toàn. 
• Rễ bị thối khô (ít khi thối nhũn ướt như Phytophthora).

Đặc điểm

• Thích đất chua, nghèo hữu cơ, thường kết hợp với tuyến trùng. 
• Bùng phát cuối mùa mưa do yếm khí.

Till Mát 400SC (Azoxystrobin + Difenoconazole)

Đánh giá độ hiệu quả: 9.5/10 (Mạnh mẽ và Phổ rộng).

Ưu điểm:

• Cơ chế kép: Azoxystrobin ngăn cản nấm tạo năng lượng (diệt bào tử) + Difenoconazole ức chế màng tế bào (diệt sợi nấm).
• Lưu dẫn rất mạnh: Di chuyển đều khắp trong cây.
• Giúp bộ lá xanh dày, bóng mượt sau khi khỏi bệnh (hiệu ứng dưỡng cây) nhờ công nghệ Nano.

Cách sử dụng:

• Pha 1 chai Till Mát 400SC cho 200l nước, Tưới trực tiếp vào vùng gốc rễ bị bệnh và phun lên tán lá để thuốc lưu dẫn xuống.

Anvil 5SC

Đánh giá độ hiệu quả: 8.5/10 (Hiệu quả kinh tế cao).

Ưu điểm:

• Khả năng nội hấp mạnh, làm khô vết bệnh nhanh chóng.
• Dễ mua ở bất kỳ cửa hàng vật tư nông nghiệp nào.

Nhược điểm:

• Nếu dùng quá liều sẽ làm cây bị “cang”, chùn ngọn, lá dày và giòn (gọi là bị đứng cây). Không nên dùng liên tục quá 2 lần.

Cách sử dụng:

• Pha 30-40ml cho bình 25 lít.
• Tưới đẫm vùng rễ.

Thường thì khi bà con xử lý bệnh thối rễ do nấm Fusarium nên kết hợp với các loại thuốc trị tuyến trùng. Nếu chỉ đổ thuốc nấm mà không diệt tuyến trùng, bệnh sẽ tái phát sau 2 tuần. Sau khi xử lý thuốc bệnh 7-10 ngày, tưới kích rễ Humic + Nấm đối kháng Trichoderma để chiếm chỗ, không cho Fusarium quay lại.

Một số nguyên nhân gây thối rễ khác

Tuyến trùng

Trong thực tế canh tác tại Việt Nam, rất hiếm khi cây chỉ nhiễm một loại nấm. “Tuyến trùng” (một loại giun tròn siêu nhỏ) thường là kẻ mở đường.

Cơ chế cộng hưởng:

• Tuyến trùng chích hút làm sưng rễ, tạo vết thương hở.
• Nấm Fusarium hoặc Phytophthora theo vết thương đó xâm nhập vào.
• Cây bị bệnh hỗn hợp (Phức hợp bệnh Tuyến trùng – Nấm).

Cách xử lý:

• Khi trị bệnh thối rễ, ngoài thuốc nấm như Metalaxyl/Aliette, bà con nên kiểm tra xem rễ có bị u sưng không. Nếu có, phải kết hợp xử lý cả tuyến trùng thì mới dứt điểm được bệnh.

Xem thêm: Các loại thuốc trị tuyến trùng rễ hiệu quả

Thối rễ do ngộ độc phân bón

Tình trạng này xảy ra khi bón quá nhiều phân hóa học (đạm, kali) hoặc bón phân khi đất quá khô. Nồng độ muối trong đất cao hơn trong rễ, gây ra hiện tượng thẩm thấu ngược: Nước bị rút từ rễ ra ngoài đất.

• Đầu chóp rễ bị cháy đen, khô lại, sau đó mới lan vào trong và thối rữa.
• Thường thấy lớp muối trắng kết tinh trên mặt đất.

Cách xử lý:

• Tưới thật nhiều nước sạch vào gốc để hòa tan và đẩy bớt lượng phân dư thừa đi nơi khác.
• Tưới axit Humic hoặc Fulvic, Vitamin B12 để giải độc cho cây.
• Tuyệt đối không bón thêm bất kỳ loại phân nào cho đến khi cây ra đọt non mới.

Thuốc trị bệnh thối rễ cây do vi khuẩn Erwinia spp.

Vi khuẩn gây thối nhũn khác với nấm. Thuốc nấm (như Metalaxyl, Mancozeb) hoàn toàn vô dụng với vi khuẩn.

• Vết thối nhũn ra nước rất nhanh, sờ vào thấy nhớt.
• Vết bệnh có mùi hôi thối rất khó chịu (khắm), nồng hơn nhiều so với mùi chua của nấm.

Cách xử lý:

• Dùng Vôi bột rắc vào vùng rễ/đất để sát khuẩn và làm khô vết bệnh.
• Sử dụng thuốc kháng sinh thực vật (như hoạt chất Kasugamycin, Streptomycin, hoặc Ningnanmycin).
• Các loại thuốc gốc Đồng (Copper oxychloride/hydroxide) cũng có tác dụng diệt khuẩn tốt.

Kết luận

Bệnh thối rễ cây có thể kiểm soát nếu phát hiện sớm và sử dụng thuốc trị bệnh thối rễ cây đúng cách. Hãy ưu tiên thuốc đặc trị cho từng loại nấm, kết hợp phòng ngừa để đạt hiệu quả lâu dài. 

Nếu cần tư vấn cụ thể, bà con có thể liên hệ với Vietnam Light qua các phương thức sau:

• Hotline/Zalo tư vấn kỹ thuật:  032 515 9339
• Fanpage cập nhật thông tin: Nông Nghiệp Bền Vững
• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com