Cà phê là cây công nghiệp quan trọng ở Việt Nam được xuất khẩu đứng thứ 2 thế giới chỉ sau Brazil. Tuy nhiên, các diện tích đất trồng cà phê nhất là những vùng tái canh luôn bị ảnh hưởng tiêu cực bởi bệnh tuyến trùng thối rễ vàng lá cà phê, gây thiệt hại lớn cho bà con nông dân trồng cà phê.
Trong bài viết này, Vietnam Light xin đưa ra quy trình phòng và đặc trị bệnh tuyến trùng thối rễ trên cây cà phê một cách chi tiết và hiệu quả nhất.
Nguyên nhân
Triệu chứng vàng lá thực chất là hệ quả của bộ rễ bị hư hại. Rễ không hút được nước và dinh dưỡng nên không thể nuôi cây. Hai nguyên nhân chính bao gồm:
- Tuyến trùng: Pratylenchus coffeae và Meloidogyne incognita là tác nhân gây ra hiện tượng vàng lá, thối rễ trên cây cà phê.
- Nấm Fusarium oxysporum là loài nấm chính gây hại bộ rễ cà phê và xuất hiện phổ biến từ những vết thương do tuyến trùng gây ra.
Bệnh thường bắt đầu gây hại từ đầu mùa mưa, phát triển mạnh dần và biểu hiện rõ nhất vào các tháng đầu mùa khô (tháng 11, 12). Lúc này, cây thiếu nước trầm trọng, dẫn đến héo rũ và chết khô rất nhanh.
Triệu chứng và mức độ gây hại của bệnh tuyến trùng thối rễ vàng lá cà phê
Triệu chứng ở phần thân lá:
- Cây sinh trưởng và phát triển kém, cây thấp hơn với cây bình thường, ít cành, lá.
- Ngọn bị chùn lại, cây vàng lá hoặc bị nghiêng (do hệ thống rễ bị hư)
- Trường hợp bị nặng, cây còn có thêm biểu hiện của bệnh đốm mắt cua dẫn đến vàng lá toàn bộ, lá rụng và cuối cùng là chết cây.
Triệu chứng ở phần rễ:
- Các đầu rễ tơ bị thối hoặc u sưng, hệ thống rễ kém phát triển, rễ mới không ra được
- Trường hợp bị nặng, các vết thối và u sưng lan lên cả các rễ ngang, chỉ còn một phần rễ tơ trên mặt đất

Cách nhận biết bệnh vàng lá thối rễ cà phê
Bà con tiến hành kiểm tra và đánh giá kỹ các bộ phận của cây. Tiến hành đào và kiểm tra phần rễ tơ, nếu rễ tơ bị u sưng hay thối đen phần đầu rễ thì khẳng định 90% vườn đã bị bệnh tuyến trùng thối rễ vàng lá cà phê.
Đối với các vườn bị bệnh về rễ, thường các triệu chứng do thiếu dinh dưỡng không xuất hiện đơn lẻ mà biểu hiện chung, cụ thể như thiếu đạm, lưu huỳnh, magie, lân,….
Phân cấp mức độ bệnh
| Triệu chứng | Cấp 0 | Cấp 1 | Cấp 2 | Cấp 3 | Cấp 4 |
|---|---|---|---|---|---|
| Phần lá cây | Xanh tốt | ≤25% lá vàng | >25-50% lá vàng | >50-75% lá vàng | >75% lá vàng |
| Phần thân cây | Sinh trưởng bình thường | Sinh trưởng chậm | Sinh trưởng kém | Sinh trưởng rất kém | Sinh trưởng rất kém |
| Phần cành cây | Sinh trưởng bình thường | Sinh trưởng chậm | Cành cây nhỏ | Cành rất nhỏ | Cành rất rất nhỏ |
| Phần rễ cây | Rễ tơ và rễ cọc của cây phát triển bình thường, đầu rễ tơ màu trắng | Một số rễ tơ của cây đã bị u sưng/thối đen (≤ 25%), phần rễ cọc phát triển bình thường | Nhiều rễ tơ đã bị u sưng/thối đen (>25-50 %), phần rễ cọc cũng bị u sưng/thối ở đầu rễ lên | Rễ tơ hầu như đã bị u sưng/thối đen hết (>50-75 %), phần rễ cọc cũng bị u sưng/thối | Rễ tơ đã bị u sưng/ thối đen gần hết (>75 %), phần rễ cọc cũng bị u sưng/thối gần hết |
| Tổng thể | Phát triển bình thường | Phát triển hơi kém | Phát triển kém | Phát triển rất kém | Cây còi cọc, sắp chết |

Quy trình xử lý bệnh tuyến trùng vàng lá thối rễ cà phê hàng loạt
Đối với những cây cà phê bị nặng (cấp 3,4)
Ở giai đoạn này, việc phòng trừ thường không có hiệu quả vì bộ rễ hầu như đã hư hại nặng và không có khả năng phục hồi, vì thế bà con hãy tiến hành nhỏ bỏ đào và thu gom hết rễ cây, phơi đất trong mùa khô. Xử lý hố trồng bằng thuốc hóa học, bón vôi và phân chuồng hoai mục trước khi trồng lại.
Đối với những cây cà phê bệnh trung bình (cấp 2)
Bà con nên xử lý bằng thuốc hóa học để làm giảm mật số tuyến trùng trong đất và rễ cà phê trước, sau đó dùng thuốc phòng bệnh định kỳ, và phục hồi bằng các biện pháp kích rễ.
Bước 1: Dùng các loại thuốc hóa học đặc trị tuyến trùng có các hoạt chất như Fluopyram, Fosthiazate, Clinoptilolite,…đặc biệt bà con phải kết hợp thêm với thuốc trị nấm rễ có chứa các hoạt chất như Hexaconazole, Metalaxyl, Validamycin…
Bước 2: Sau lần xử lý thuốc cuối cùng khoảng 10-15 ngày, tiến hành phục hồi bộ rễ. Sử dụng các sản phẩm kích rễ chứa Humic, Fulvic, Amino Acid, và các vi lượng cần thiết. Tưới đều quanh gốc để kích thích cây ra rễ tơ mới.
Thuốc hóa học chỉ có tác dụng tiêu diệt mầm bệnh (tuyến trùng, nấm) tại thời điểm đó. Nếu bà con không kết hợp các biện pháp phục hồi rễ (kích rễ, bón hữu cơ) ở bước 2 thì bộ rễ hư hại sẽ không thể tự tái tạo và cây sẽ tiếp tục suy kiệt.

Bước 3: Sau khi cây đã ra rễ mới, tiến hành bổ sung nấm đối kháng Trichoderma, Bacillus subtilis để tạo lớp bảo vệ sinh học cho rễ, ngăn ngừa bệnh tái phát.
Xem thêm: Các loại thuốc trị tuyến trùng rễ hiệu quả
Đối với những cây chưa biểu hiện triệu chứng hoặc mức độ nhẹ (cấp 0,1)
Ưu tiên sử dụng thuốc sinh học để phòng bệnh làm giảm mật số tuyến trùng trong đất. Bà con có thể sử dụng các hoạt chất có tác động kép như Propamocarb (M30) để phòng ngừa cả tuyến trùng và nấm bệnh. Chủ động tưới gốc phòng bệnh 2-3 lần/năm vào các thời điểm nhạy cảm: đầu, giữa và cuối mùa mưa.

Tăng cường bón phân hữu cơ hoai mục, giữ thảm cỏ hợp lý để cải tạo đất và tăng cường hệ vi sinh vật có lợi.
Kết luận
Bằng cách áp dụng đúng các quy trình trên, Vietnam Light tin rằng bà con có thể xử lý bệnh tuyến trùng vàng lá thối rễ cà phê thành công lên đến 90%, đảm bảo năng suất và phát triển bền vững.
Liên hệ với Vietnam Light qua các phương thức sau:
- Hotline tư vấn kỹ thuật: 032 515 9339
- Fanpage cập nhật thông tin: Nông Nghiệp Bền Vững
- Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com

