8 loại bệnh trên cây bắp cải và cách xử lý hiệu quả

Bắp cải là loại rau ăn rất phổ biến và được nhiều người ưa chuộng, nhờ giá trị dinh dưỡng cao với nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ. Tại Việt Nam, bắp cải là cây trồng chính thuộc họ Thập tự, được trồng nhiều ở các vùng cao nguyên phía Bắc, Tây Nguyên, và gần đây đã mở rộng xuống cả Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Tuy nhiên, để có được sản phẩm bắp cải tươi ngon đưa đến tay người tiêu dùng, người nông dân phải đối mặt với nhiều loại bệnh hại trong suốt quá trình canh tác. Dưới đây là các loại bệnh trên cây bắp cải thường gặp nhất và cách xử lý hiệu quả.

Bệnh sương mai

Sương mai là một loại bệnh rất phổ biến và thường gặp trên tất cả các cây họ Thập tự chứ không riêng gì bắp cải, đặc biệt trong thời tiết mưa nhiều. Bệnh có thể tấn công từ giai đoạn cây con trong vườn ươm đến khi cây trưởng thành.

Triệu chứng

• Ở cây con, lá mầm và các lá thật xuất hiện những đốm nhỏ màu vàng hoặc màu nâu.
• Ở cây trưởng thành, lá có đốm hình dạng bất định màu vàng nâu, bề mặt phủ lớp mốc giống lông mịn màu xanh đen. 
• Dưới mặt lá, vết bệnh được bao phủ bởi lớp lông tơ trắng xốp. Khi khô, vết bệnh chuyển màu nâu hoặc đen, tạo mảng cháy lớn khiến lá vàng và rụng.

Điều kiện phát triển

• Nhiệt độ 10-15°C, thời tiết mát mẻ và ẩm ướt.
• Thường xảy ra vào vụ Đông, Thu Đông và Đông Xuân ở miền Bắc
• Nấm bệnh tồn tại ở hạt giống hoặc tàn dư vụ trước mà bà con dọn chưa sạch.

Cách xử lý

Trường hợp bệnh chớm xuất hiện:

• Bà con sử dụng Phytop Nhật (Dimethomorph) pha 200l nước phun định kỳ. Đây là “khắc tinh” của nấm sương mai. Nó tác động vào quá trình hình thành vách tế bào nấm, có tính lưu dẫn và thấm sâu rất mạnh. Khi bệnh nặng, hoạt chất này sẽ giúp chặn đứng vết bệnh nhanh chóng.

Trường hợp cây phát triển nặng (trên 5%):

• Bà con phun bộ 3 Samurai để chặn đứng vết bệnh ngay lập tức. Với cơ chế lưu dẫn 2 chiều và thấm sâu mạnh, tiêu diệt sạch những các loại nấm gây bệnh sương mai. 
• 1 bộ pha 200l nước phun 2 lần cách nhau 3-5 ngày. 
• Khi sương mai đánh phá mạnh, lá bắp cải bị suy yếu, rất dễ bị vi khuẩn thối nhũn tấn công bồi thêm. Ningnanmycin (Kháng sinh thực vật) đóng vai trò như một lớp lá chắn kháng khuẩn, đồng thời kích thích cây phục hồi hệ thống miễn dịch sau cơn bệnh.

Bệnh đốm vòng

Bệnh đốm vòng gây hại khi bắp cải còn nhỏ hoặc vào giai đoạn chuẩn bị cuộn chặt.

Triệu chứng

• Ở cây con, vết bệnh xuất hiện trên lá sò và thân non, có màu đen, hình tròn hoặc bất định.
• Trên cây lớn, vết bệnh thường bắt đầu từ lá già rồi lan dần lên trên, màu nâu nhạt hoặc đậm, bề mặt có lớp nấm mốc màu đen.

Điều kiện phát triển

• Hạt giống nhiễm bệnh
• Thời tiết mưa nhiều và nhiệt độ khoảng 22-25 độ C.
• Ruộng trồng ở vùng đất thấp trũng, không thoát nước tốt.
• Mật độ trồng quá dày.
• Lây lan qua vết thương do mưa gió, côn trùng hoặc thao tác canh tác.

Cách xử lý

Bà con sử dụng Till Mát 400SC pha 200l nước phun 2 lần cách nhau 5 ngày. Sản phẩm này kết hợp 2 hoạt chất (Azoxystrobin + Difenoconazole) đặc trị các bệnh về đốm lá. Sự kết hợp này giúp chặn đứng nấm bệnh tức thì, bảo vệ tế bào cây và có hiệu ứng làm xanh lá, dày lá, giúp cây nhanh hồi phục.

Lưu ý khi phun:

• Phun ướt đều hai mặt lá. Bệnh đốm vòng thường xuất hiện ở các lá già bên dưới trước rồi lan dần lên trên, nên cần phun kỹ từ dưới lên. 
• Phun khi thấy vết bệnh vừa chớm xuất hiện. 
• Nếu áp lực bệnh nặng (vết bệnh có nhiều vòng đồng tâm đen, lan rộng), nên phun lại lần 2 sau 5 – 7 ngày.
• Mặc dù thuốc rất tốt, nhưng bà con không nên dùng quá 2-3 lần liên tục trong một vụ mùa. Nên luân phiên với các nhóm thuốc khác có hoạt chất như Mancozeb hoặc Chlorothalonil để tránh nấm kháng thuốc. 
• Till Mát 400SC thuộc dòng SC (huyền phù đậm đặc) nên khá mát cho cây, ít gây cháy lá non hay ảnh hưởng đến quá trình cuộn bắp.

Bệnh lở cổ rễ

Bệnh lở cổ rễ do nấm Rhizoctonia solani, tấn công tất cả các giai đoạn sinh trưởng của cây và gây thiệt hại nặng nề, đặc biệt là cây con.

Triệu chứng

• Sợi nấm phát triển ngay tại gốc thân và lan trên thân
• Rễ bị hư hỏng, bị thối đi và có màu nâu đỏ.
• Cây suy yếu, bắp nhỏ, nếu nặng cây héo và chết.

Điều kiện phát triển

• Vườn canh tác lâu năm, đất cũ còn tàn dư nấm bệnh.
• Phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ từ 25-30 độ C.

Cách xử lý

Đối với bệnh lở cổ rễ, việc chỉ phun trên lá là không đủ. Bà con nên kết hợp phun thân lá và tưới gốc. Sử dụng bộ 3 Samurai:

• Metalaxyl Nhật: Đây là hoạt chất cực kỳ phổ biến và hiệu quả nhất để trị các bệnh về rễ và cổ rễ. Nó có tính lưu dẫn hai chiều (thấm qua lá xuống rễ và từ rễ lên lá), giúp tiêu diệt nấm bệnh đang tấn công mạch dẫn ở cổ rễ.
• Phyto Nhật (Dimethomorph): Hoạt chất này chuyên trị nhóm nấm Phytophthora và Pythium (hai tác nhân chính gây thối rễ, lở cổ rễ). Dimethomorph giúp chặn đứng sự lây lan của vết loét tại cổ rễ rất nhanh.
• Kháng Sinh Thực (Ningnanmycin): Đây là kháng sinh sinh học. Khi cây bị lở cổ rễ, phần mô thân bị hở ra, vi khuẩn rất dễ xâm nhập gây thối nhũn kèm theo. Diệt khuẩn, chống thối, kích thích phục hồi nhanh.

Cách phun:

• Phun kỹ vào phần thân và gốc cây bắp cải (nơi tiếp giáp với mặt đất). 
• Nếu cây đang bị nặng hoặc bệnh lây lan nhiều, bà con nên tưới trực tiếp vào gốc để thuốc ngấm sâu vào vùng đất quanh rễ, tiêu diệt mầm bệnh đang nằm trong đất.
• Sau 3-5 ngày, xử lý lại lần 2 để đảm bảo nấm bệnh bị tiêu diệt triệt để và cây bắt đầu ra rễ mới. Bệnh lở cổ rễ phát triển mạnh khi đất quá ẩm. Hạn chế tưới nước quá nhiều sau khi xử lý.
• Ở vụ sau, bà con có thể dùng bộ này để tưới phòng ngay từ giai đoạn cây con hoặc sau khi ra bầu để bảo vệ cổ rễ từ đầu.

Bệnh thối nhũn

Bệnh cực kỳ nguy hiểm trong mùa mưa, đặc biệt ở ruộng trồng dày hoặc đất thấp úng nước. Các vùng chuyên canh như Lâm Đồng rất dễ gặp bệnh này.

Triệu chứng

• Vết bệnh xuất hiện ở cuống lá già gần mặt đất, tạo đốm mọng nước rồi thối nhũn.
• Có mùi khó ngửi như mùi lưu huỳnh.
• Bệnh lan dần lên trên làm lá vàng và thối cả cây.

Điều kiện phát triển

• Vi khuẩn gây bệnh có sẵn trong đất nên cần xử lý đất kỹ.
• Nhiệt độ từ 27-30 độ C và pH khoảng 7.
• Lây lan qua côn trùng chích hút hoặc vết thương cơ giới.

Cách xử lý

• Khi thấy cây bắp cải đã bị thối nhũn hoàn toàn (có mùi hôi đặc trưng), phải nhổ bỏ ngay, cho vào bao kín và mang ra khỏi ruộng để tiêu hủy (đốt hoặc chôn cùng vôi bột). Tuyệt đối không để cây thối trên ruộng vì nước tưới sẽ làm vi khuẩn lan sang cả vườn.
• Tại vị trí cây vừa nhổ, bà con nên rắc một nắm vôi bột để sát khuẩn đất.
• Pha hỗn hợp thuốc đặc trị vi khuẩn (Starner + Kháng Sinh Thực Vật) phun đều toàn bộ ruộng bắp cải. Phun kỹ vào phần gốc và các lá sát mặt đất.
• Ngừng bón đạm: Khi ruộng đang bị thối nhũn, tuyệt đối không bón thêm phân đạm (URE) vì sẽ làm vi khuẩn phát triển mạnh hơn, mô cây mềm ra khiến bệnh nặng thêm.

Lưu ý: Nếu vết thối có mùi hôi nồng là vi khuẩn. Nếu thối nhưng không hôi có thể là nấm thối hạch (dùng Metalaxyl + Phyto Nhật sẽ hiệu quả hơn).

Bệnh cháy lá vi khuẩn

Bệnh do vi khuẩn Xanthomonas gây ra, chủ yếu hại cây nhỏ trong vườn ươm.

Triệu chứng

• Vết bệnh có màu vàng sau đó chuyển sang màu nâu hoặc nâu đỏ.
• Lá cháy từ bìa vào trong, hình chữ V nhọn hướng vào gân lá
• Cây bị nặng làm lá rụng sớm, phát triển kém, bắp nhỏ.

Điều kiện phát triển

• Tồn tại trong hạt giống hoặc tàn dư cây bệnh nhưng lại không để lại tàn dư trong đất sau khi các cây đó bị phân hủy.
• Lây lan qua vết thương do côn trùng, thao tác cơ học.
• Mưa nhiều, nhiệt độ từ 30-32 độ C.

Cách xử lý

• Cắt bỏ những lá bị cháy quá nặng (nếu bắp còn nhỏ) và mang ra khỏi ruộng tiêu hủy. Tuyệt đối không vứt lá bệnh xuống rãnh nước. 
• Phun hỗn hợp trị triệt để cháy lá vi khuẩn, bà con pha chai Kháng Sinh Thực Vật kết hợp với thuốc chứa hoạt chất Bismerthiazol (ví dụ: thuốc Xanthomix 20WP). Vi khuẩn này di chuyển theo mạch dẫn nên cần phun kỹ để thuốc thấm sâu. Phun đẫm 2 mặt lá và cả phần gốc.
• Khi thấy có vết cháy lá, hãy dừng ngay việc bón đạm. Nên bổ sung thêm Kali để giúp lá cứng cây, tăng sức đề kháng.
• Có thể dùng các loại thuốc gốc đồng như Champion hay Kocide để “rửa vườn” và làm khô vết cháy nhanh chóng.

Bệnh thối hạch

Bệnh còn gọi là thối nhũn (do nấm), gây hại ở hầu hết các giai đoạn của cây.

Triệu chứng

• Ở cây con, gốc cây sát mặt đất bị thối nhũn, làm cây gãy. Vết bệnh có lớp nấm trắng xốp.
• Ở cây lớn, vết bệnh trên lá già sát gốc, bị thối nhưng không có mùi hôi (khác với thối nhũn do vi khuẩn).
• Ở những cây bắp cải đã cuốn, bệnh lây từ các lá ngoài vào, làm hư cả bắp với lớp mốc trắng và hạch nhỏ màu nâu hoặc đen.

Điều kiện phát triển

• Nhiệt độ 19-20 độ C.
• Tồn tại dạng hạch trên tàn dư cây bệnh.

Cách xử lý

Bệnh thối hạch khác với bệnh thối nhũn ở chỗ không có mùi hôi. 

Nếu cây mới chớm bệnh:

• Bà con sử dụng Till Mát 400SC có tác dụng khá tốt đối với nấm thối hạch. Có thể phun chai này kết hợp với gói Phyto Nhật để tăng cường hiệu quả.

Nếu cây bị nặng: 

• Bà con nên sử dụng các hoạt chất như Iprodione, Procymidone, Pencycuron,... pha thêm chai Kháng sinh thực vật vào hỗn hợp phun. Dù nó không diệt nấm thối hạch nhưng nó giúp bảo vệ vết thương, không cho vi khuẩn thối nhũn xâm nhập vào “ăn hôi” làm cây chết nhanh hơn.
• Nếu ruộng đã bị thối hạch nặng, vụ sau bà con nên trồng lúa nước hoặc các cây không cùng họ (như ngô, hành) để cắt đứt vòng đời của nấm.

Bệnh sưng rễ bắp cải

Bệnh gây hại trên bộ rễ của cây, cả rễ chính và rễ phụ.

Triệu chứng

• Rễ biến dạng, sưng phồng, giảm khả năng hút nước và dinh dưỡng
• Cây sinh trưởng chậm, cằn cỗi.
• Buổi trưa, trời nắng, lá sẽ héo còn trời mưa thì lại hồi phục.
• Cây nặng héo rũ cả khi trời mát, có thể chết

Điều kiện phát triển

• Nấm ký sinh đặc biệt trong tế bào ký chủ còn sống.
• Có thể tồn tại trong đất 7-10 năm dưới dạng bào tử.

Cách xử lý

• Những cây đã bị sưng rễ nặng, héo rũ không phục hồi được, bà con phải nhổ bỏ cả bầu đất, cho vào bao mang đi tiêu hủy xa ruộng. Tuyệt đối không vứt xuống rãnh nước hay ủ phân.
• Pha tưới gốc Fluazinam hoặc Cyazofamid trực tiếp vào gốc những cây còn lại trong ruộng và những hố vừa nhổ cây bệnh để khoanh vùng dịch. 
• Nấm sưng rễ cực kỳ ưa đất chua (pH < 6). Để chặn đứng bệnh, bà con hãy rắc vôi bột (khoảng 30-50kg/sào) lên mặt luống rồi tưới nước nhẹ để vôi ngấm xuống. Khi pH đất >7 (kiềm), nấm sưng rễ bị ức chế.

Ngoài ra, bà con có thể sử dụng Velum 400SC (đặc trị tuyến trùng) tưới ngay sau khi trồng cũng giúp bộ rễ khỏe mạnh, hạn chế các vết thương để nấm sưng rễ xâm nhập.

Tuyến trùng hại bắp cải

Tuyến trùng chủ yếu là chi Meloidogyne, thường bị nhầm với bệnh sưng rễ. Tuy nhiên, tuyến trùng là động vật không xương sống thuộc ngành giun tròn, kích thước <1mm, chỉ nhìn thấy qua kính hiển vi.

Triệu chứng

• Cây kém phát triển, héo úa, còi cọc.
• Rễ xuất hiện nhiều nốt u sần, từng đoạn hoặc dài cả rễ, ruột trắng cứng.
• Về lâu dài không xử lý thì rễ chuyển sang màu đen rồi thối và mục.
• Gián tiếp gây thêm các bệnh về nấm khuẩn.

Điều kiện phát triển

• Mưa ẩm, đất có sẵn tuyến trùng.

Cách xử lý

• Vietnam Light có giải pháp là sử dụng M30 (Propamocarb). Hiệu quả mang lại cực kỳ tuyệt vời vì nó giải quyết được cả vấn đề và tuyến trùng có trong đất.
• Bà con pha M30 cho 200l nước tưới cho bắp cải giai đoạn nhỏ, ngay khi cây vừa mới trồng. Chỉ từ 1-2 lần tưới, bà con có thể quản lý được tuyến trùng nguyên cả vụ mùa 3 tháng với cây bắp cải.
• Xử lý khi đã nhiễm: M30 (Propamocarb) + Metalaxyl Nhật pha 200 lít nước, tưới 2 lần cách nhau 3-5 ngày.

Biện pháp tổng hợp

Để giảm thiểu bệnh trên cây bắp cải, cần áp dụng các biện pháp sau:

• Luân canh với cây trồng khác, không trồng liên tục cây cùng họ Thập tự, giảm mầm bệnh tích lũy
• Không trồng liên tục cây cùng họ Thập tự, giảm mầm bệnh tích lũy
• Trồng với mật độ hợp lý.
• Tưới nước theo luống, theo rãnh.
• Hạn chế tối đa làm trầy xước cây hoặc làm gãy lá,…. Những cái vết thương cơ giới như vậy thì thường dẫn đến là nấm bệnh nó sẽ tấn công rất là nặng.
• Phải bón phân cân đối và hợp lý, điều chỉnh độ pH phù hợp mang trung tính, từ 6,5 đến 7,5.

Kết luận

Việc phòng trừ bệnh trên cây bắp cải đòi hỏi bà con phải có sự quan sát tỉ mỉ để nhận diện đúng loại nấm hay vi khuẩn đang tấn công để đưa ra cách xử lý chính xác nhất và triệt để gốc bệnh.

Hy vọng những chia sẻ trên có thể giúp bà con nắm vững được các cách xử lý đúng loại bệnh hại thường gặp. Chúc bà con có những vụ mùa bội thu và thuận lợi!

Bà con cần tư vấn chi tiết về kỹ thuật hoặc đặt mua sản phẩm, vui lòng liên hệ trực tiếp qua các phương thức sau:

• Hotline/Zalo tư vấn kỹ thuật:  032 515 9339
• Fanpage cập nhật thông tin: Nông Nghiệp Bền Vững
• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com