Quy trình phòng trừ bệnh khảm lá sắn đúng cách

Bệnh khảm lá sắn hay còn gọi là bệnh khảm mì, hiện vẫn đang là cơn ác mộng đối với bà con nông dân trồng khoai mì tại Việt Nam. Từ khi xuất hiện lần đầu năm 2017 tại huyện Tân Châu, Tây Ninh, dịch bệnh này đã lan rộng ra 25 tỉnh thành với hơn 50.000 ha nhiễm bệnh, đe dọa trực tiếp đến kim ngạch xuất khẩu tỷ đô của nước nhà.

Vậy làm thế nào để nhận biết sớm và phòng trừ triệt để dịch bệnh này. Hãy cùng Vietnam Light tìm hiểu ngay trong bài viết này nhé!

Bệnh khảm lá sắn là gì?

Bệnh khảm lá sắn là một bệnh hại nguy hiểm do virus gây ra, cụ thể là virus Sri Lanka Cassava Mosaic Virus (SLCMV). Bệnh làm giảm nghiêm trọng khả năng quang hợp của cây, khiến cây còi cọc, không phát triển củ, tinh bột giảm 40-60%, năng suất củ rất thấp hoặc có thể mất trắng nếu nhiễm sớm.

Tại Việt Nam, sắn là cây trồng chủ lực với diện tích trên 520.000 ha. Việc bùng phát bệnh khảm lá không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân mà còn tác động lớn đến vị thế nước xuất khẩu sắn lớn thứ 2 thế giới của Việt Nam.

Triệu chứng nhận biết bệnh khảm lá sắn

Để phát hiện bệnh sớm, bà con cần thường xuyên thăm đồng và quan sát kỹ các dấu hiệu trên lá. Theo các chuyên gia, bệnh khảm lá sắn được chia thành 5 cấp độ dựa trên mức độ nghiêm trọng:

• Cấp 1: Cây chưa có triệu chứng rõ ràng.
• Cấp 2: Từ 1 – 25% diện tích lá xuất hiện vết khảm vàng loang lổ, lá hơi bị biến dạng nhưng cây chưa bị thấp lùn.
• Cấp 3: Vết khảm lan rộng 25 – 50% diện tích lá, lá bị biến dạng trung bình. Ở cấp độ này, năng suất có thể giảm từ 40 – 50%.
• Cấp 4: Vết khảm chiếm 50 – 75% diện tích lá. Lá xoăn tít, biến dạng mạnh, cây bắt đầu bị thấp lùn, còi cọc.
• Cấp 5 (Nặng nhất): Trên 75 – 100% lá bị biến dạng, lá nhỏ lại, hầu như không còn phiến lá xanh. Cây thấp lùn nghiêm trọng, khô cằn và gần như không cho thu hoạch.

Dấu hiệu đặc trưng: Phiến lá có các vết vàng trắng loang lổ (vết khảm), lá cong queo, nhăn nhúm và kích thước lá nhỏ hơn bình thường.

Nguyên nhân và cơ chế lây lan của bệnh

Hiểu rõ đường lây truyền là chìa khóa để chặn đứng dịch bệnh. Virus SLCMV lây lan qua hai con đường chính:

Lây truyền qua hom giống (Cây con)

Đây là con đường lây lan nguy hiểm nhất.

Nếu bà con lấy hom giống từ cây sắn đã bị bệnh, mầm mọc lên sẽ mang bệnh ngay lập tức.

Cây con nhiễm bệnh sớm sẽ không thể phát triển và không cho thu hoạch.

Cây lớn mới nhiễm bệnh tuy có thể sống nhưng năng suất và chất lượng tinh bột giảm sút nghiêm trọng.

Lây truyền qua môi giới trung gian: Bọ phấn trắng

Thủ phạm: Bọ phấn trắng (Bemisia tabaci).

Đặc điểm: Kích thước rất nhỏ (0.75 – 1.4mm), toàn thân màu trắng, thường đậu ở mặt dưới của lá non.

Cơ chế: Bọ phấn chích hút nhựa từ cây sắn bị bệnh, sau đó bay sang cây khỏe mạnh để chích hút và truyền virus sang.

Tốc độ lây lan: Bọ phấn trắng có thể nương theo gió và di chuyển xa tới 7km/ngày, làm dịch bệnh lây lan rất nhanh từ vùng này sang vùng khác.

Quy trình kỹ thuật phòng trừ bệnh khảm lá sắn

Dựa trên hướng dẫn của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hỷ, bà con cần tuân thủ quy trình sau:

Sử dụng giống kháng bệnh

Tuyệt đối không dùng giống từ vùng dịch. Nên ưu tiên các giống sắn có khả năng chống chịu hoặc ít nhiễm bệnh đã được Cục Trồng trọt công nhận, bao gồm: HN3, HN1, HN36, HN97, HN5, HN80.

Các giống như KM505, KM94 cũng có khả năng chống chịu nhất định tùy điều kiện canh tác.

Xử lý hom giống trước khi trồng

Hom giống cần được xử lý để diệt trừ mầm bệnh và bọ phấn trắng bám trên thân bằng Imidacloprid, Thiamethoxam, Pymetrozine, Propargite hoặc Buprofezin+Imidacloprid trước khi trồng đều có hiệu quả giảm mật độ bọ phấn trắng trong giai đoạn từ khi cây mọc đến khi cây 3 tháng tuổi; gián tiếp làm giảm tỷ lệ bệnh bị nhiễm bệnh do bọ phấn trắng truyền.

Cách làm: Nhúng trực tiếp hom sắn vào dung dịch thuốc đã pha hoặc phun ướt đẫm hom giống.

Quản lý bọ phấn trắng trên đồng ruộng

Thăm đồng thường xuyên: Kiểm tra mặt dưới lá để phát hiện ấu trùng bọ phấn (các đốm trắng li ti).

Sử dụng bẫy dính vàng: Treo bẫy trên ruộng để thu hút và tiêu diệt bọ phấn trưởng thành.

Phun thuốc định kỳ: Ở vùng có nguy cơ cao, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đặc trị như Bowing 999 (Thiamethoxam + Profenofos). Phun định kỳ 10 – 14 ngày/lần để tiêu diệt môi giới truyền bệnh.

Biện pháp canh tác

Không trồng sắn hoặc các cây ký chủ của bọ phấn trắng (như cây thuốc lá, bông, cà chua, cà pháo, bầu bí, khoai tây, ớt…) ở những vùng đã bị bệnh khảm lá ít nhất 1 vụ để cắt đứt nguồn bệnh.

Làm sạch cỏ dại quanh ruộng để hạn chế nơi trú ngụ của bọ phấn.

Cách xử lý khi ruộng sắn đã nhiễm bệnh

Tùy vào mật độ bệnh mà có phương án xử lý khác nhau:

• Nếu tỷ lệ bệnh ít (dưới 70%): 
  • Nhổ bỏ cây bị bệnh, đào hố chôn sâu, rắc vôi bột hoặc phun thuốc trừ sâu (Pymetrozine, Dinotefuran, Imidacloprid, Thiamethoxam) trước khi lấp đất để tiêu diệt mầm bệnh và bọ phấn còn sót lại. Tuyệt đối không vứt cây bệnh bừa bãi trên bờ ruộng.
• Nếu tỷ lệ bệnh trên 70%: Cần tiến hành tiêu hủy cả ruộng sắn.
  • Nếu sắn còn nhỏ: Cày vùi toàn bộ, rắc vôi, chuyển sang trồng cây khác (ngô, đậu) để cắt đứt nguồn bệnh.
  • Nếu sắn đã có củ (giai đoạn cuối): Tận thu củ. Thân và lá phải đốt hoặc chôn sâu. Không được dùng thân cây này làm giống cho vụ sau.
• Với ruộng sắn lớn: Tận dụng thu hoạch củ (nếu có), phần thân lá phải gom lại và tiêu hủy (đốt). Khi tiêu hủy cần tuân thủ an toàn phòng cháy và vệ sinh môi trường.

Kết luận

Bệnh khảm lá sắn tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu bà con nông dân thực hiện đồng bộ các giải pháp: Chọn giống sạch bệnh – Xử lý hom giống kỹ lưỡng – Diệt trừ bọ phấn trắng.

Việc tuân thủ quy trình kỹ thuật không chỉ giúp bảo vệ năng suất mùa vụ hiện tại mà còn góp phần phát triển ngành sắn Việt Nam bền vững trong tương lai.

Liên hệ với Vietnam Light qua các phương thức sau:

• Hotline/Zalo tư vấn kỹ thuật:  032 515 9339
• Fanpage cập nhật thông tin: Nông Nghiệp Bền Vững
• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com