Các loại bệnh hại khoai tây thường gặp và cách xử lý

Vụ khoai tây bội thu hay thất bát phụ thuộc rất nhiều vào việc kiểm soát dịch bệnh. Cây khỏe mạnh sẽ cho củ to, đều, chất lượng cao. Ngược lại, khi bị nhiễm bệnh, cây còi cọc, năng suất sụt giảm nghiêm trọng, củ thành phẩm méo mó, thiếu dinh dưỡng và khó bảo quản.

Bài viết này sẽ tổng hợp chi tiết các bệnh hại khoai tây phổ biến nhất, từ cách nhận biết chính xác đến các biện pháp phòng trừ hiệu quả đã được kiểm chứng.

Bệnh héo xanh

Nguyên nhân

Bệnh héo xanh ở khoai tây là do vi khuẩn P. solanacearum gây nên. Bệnh lan truyền trên đồng ruộng bằng nhiều con đường khác nhau, trong đó con đường lan truyền phổ biến nhất là qua nước tưới, nước mưa, qua củ giống nhiễm bệnh và cỏ dại là ký chủ phụ. 

Héo xanh vi khuẩn hại khoai tây tồn tại chủ yếu trong đất có khi tới 3-5 năm, trong tàn dư cây bệnh. Bệnh phát sinh phát triển và gây hại nặng trong điều kiện nhiệt độ cao, ẩm độ cao,

Dấu hiệu

Cây non (35-40 ngày): Cây đột ngột héo rũ dù lá vẫn còn xanh, sau đó chết nhanh.

Giai đoạn cây tương đối lớn (từ giai đoạn củ non trở đi đến khi thu hoạch): Ban đầu, các lá ngọn héo rũ xuống, hiện tượng héo chỉ xảy ra ở một vài thân hoặc một phía của cây. Khi bệnh nặng, toàn cây sẽ héo rũ và chết.

• Cắt ngang một đoạn thân gần gốc, ngâm vào cốc nước trong. Sau vài phút sẽ thấy những dòng dịch màu trắng sữa (dịch vi khuẩn) chảy ra.

Trên củ: Củ bị thối ướt, có mùi hôi khó chịu.

Biện pháp phòng ngừa

Sau đây là một số biện pháp để phòng bệnh héo xanh ở khoai tây bà con có thể áp dụng:

• Chỉ sử dụng củ giống khỏe mạnh, sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng.
• Tiến hành luân canh cây khoai tây với lúa nước. Không luân canh với cây cà chua, thuốc lá, lạc, ớt, vừng,…
• Dọn sạch cỏ dại và tàn dư vụ trước. Bón vôi để cải tạo đất.
• Tiến hành phòng chống tuyến trùng nốt sưng rễ là tác nhân mở đường cho loài vi khuẩn gây héo xâm nhiễm. Sử dụng M30 (Propamocarb) để phòng cả tuyến trùng và nấm rễ.
• Nhổ bỏ và tiêu hủy ngay lập tức toàn bộ những cây có dấu hiệu bệnh để tránh lây lan. Rắc vôi bột vào vị trí cây bệnh vừa nhổ. Sử dụng bộ 3 Samurai (Phytop Nhật + Metalaxyl Nhật + Kháng sinh thực vật).
• Hiện tại, bệnh héo xanh chưa có thuốc đặc trị, ưu tiên phòng và phun thuốc để tránh lây lan.

Bệnh mốc sương mai khoai tây

Nguyên nhân

Bệnh mốc sương mai hay bệnh tàn rụi ở khoai tây do nấm Phytophthora infestans – là một loại nấm oomycete hay còn gọi là nấm mốc nước, một loại vi sinh vật giống nấm gây ra bệnh nghiêm trọng ở khoai tây và cà chua. Vụ Xuân là thời gian các cây khoai có khả năng nhiễm bệnh nhiều nhất bởi thời tiết lúc này mưa phùn, ít nắng, thuận lợi cho sự sinh trưởng của nấm bệnh.

Dấu hiệu

Trên lá: Vết bệnh ban đầu là những đốm màu xanh xám, úng nước, thường xuất hiện ở mép lá. Vết bệnh lan rộng rất nhanh thành màu nâu đen. Đặc biệt, ở mặt dưới lá, vùng giáp ranh mô bệnh và mô khỏe có một lớp mốc trắng xốp như sương muối.

Trên thân, cành: Vết bệnh màu nâu, thối mềm, làm thân cành dễ gãy gục.

Trên củ: Triệu chứng trên củ khoai tây dễ nhầm lẫn với một số bệnh thối củ do vi khuẩn có chung các đặc điểm như có vết màu nâu lõm xuống. Cắt ngang củ sẽ thấy các mô bệnh có màu nâu xám lan rộng vào phía trong đôi khi ăn sâu vào lõi củ.

Biện pháp phòng trừ

Bà con nên:

• Loại bỏ toàn bộ các cây đã bị nhiễm bệnh từ trước, vệ sinh vườn trồng, vệ sinh đất trồng trước khi bắt đầu vụ mùa mới
• Chọn lọc và sử dụng những củ giống khỏe mạnh
• Trồng với mật độ hợp lý, không quá dày để ruộng luôn thông thoáng.
• Lên luống cao, có rãnh thoát nước tốt để tránh đọng nước trên đồng ruộng.
• Áp dụng phương pháp tưới rãnh, tưới gốc. Hạn chế tưới phun lên lá, đặc biệt là vào buổi chiều tối, vì sẽ tạo điều kiện ẩm ướt cho nấm phát triển qua đêm.
• Thực hiện luân canh với các cây trồng khác họ (như lúa nước, ngô, đậu tương) trong ít nhất 2-3 năm để cắt đứt vòng đời của mầm bệnh trong đất.

Biện pháp đặc trị

Sử dụng thuốc hóa học khi thời tiết thuận lợi cho bệnh phát triển hoặc khi bệnh chớm xuất hiện trên ruộng. Phun phòng định kỳ (7-10 ngày/lần) khi thời tiết ẩm ướt, có sương mù.

• Thuốc tiếp xúc (phun phòng là chính): Mancozeb, Propineb, Chlorothalonil, Copper Hydroxide. Các loại thuốc này tạo một lớp màng bảo vệ bên ngoài, ngăn bào tử nấm nảy mầm.
• Thuốc nội hấp, lưu dẫn (phun khi bệnh chớm xuất hiện): Metalaxyl, Cymoxanil, Dimethomorph (Phytop Nhật), Propamocarb HCL (M30). Các hoạt chất này có khả năng thẩm thấu vào bên trong cây để tiêu diệt nấm bệnh.
• Tăng hiệu quả phòng trị bệnh bằng việc kết hợp các hoạt chất như (Metalaxyl + Mancozeb), (Cymoxanil + Mancozeb),…

Bệnh khảm lá khoai tây

Nguyên nhân

Đây là bệnh hại khoai tây do virus gây ra, chủ yếu lây truyền qua côn trùng chích hút (rầy, rệp) và qua củ giống đã nhiễm bệnh.

Dấu hiệu

Lá xuất hiện các vết đốm màu vàng nhạt xen kẽ với màu xanh tự nhiên, tạo thành thể khảm loang lổ.

Lá bị biến dạng nhẹ, nhỏ lại, mặt lá không phẳng, mép lá có thể bị cong.

Cây sinh trưởng còi cọc, năng suất giảm sút.

Biện pháp phòng ngừa

Bệnh do virus không có thuốc đặc trị. Phòng ngừa là biện pháp duy nhất.

• Sử dụng củ giống sạch bệnh, có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên giống kháng virus.
• Nhổ bỏ và tiêu hủy ngay những cây bị bệnh để tránh trở thành nguồn lây lan.
• Sử dụng các loại thuốc có hoạt chất đặc trị rầy, rệp (ví dụ: Imidacloprid, Thiamethoxam, Dinotefuran…). Nên phun sớm từ khi cây còn nhỏ, đặc biệt vào các giai đoạn cây ra lá non.
• Bà con có thể truy cập trang web về các loại thuốc trừ bệnh, trừ sâu của Việt Nam Light TẠI ĐÂY để có thể tham khảo và mua những sản phẩm chính hãng, uy tín.

Bệnh héo vàng khoai tây

Nguyên nhân

Bệnh héo vàng do nấm Fusarium spp. gây nên, cũng không thành dịch nghiêm trọng, nhưng khi trời nóng dễ xảy ra ở thời kỳ mọc và cây phát triển, làm cho củ bị bệnh, gây ra thối khô trong kho bảo quản.

Dấu hiệu

Trên lá: Các lá phía dưới gốc bắt đầu vàng úa trước, sau đó lan dần lên các lá ngọn. Hiện tượng vàng thường bắt đầu từ mép lá lan vào trong. Cây héo từ từ, thường héo ở một vài cành hoặc một bên của cây trước khi héo toàn bộ.

Trên củ: Củ bị nhiễm bệnh khi bảo quản sẽ xuất hiện các vết thối khô, bên trong ruột củ bị rỗng và có các cụm nấm màu trắng hoặc hồng. Củ bị thối khô không có mùi hôi thối ướt như bệnh do vi khuẩn.

Biện pháp phòng trừ

Sử dụng củ giống sạch bệnh để trồng

Trồng khoai tây luân canh với lúa nước

Nhổ bỏ cây bị bệnh để tránh lây lan.

Quản lý tốt các loại côn trùng gây hại trong đất như sùng đất, tuyến trùng.

Sử dụng các chế phẩm sinh học chứa nấm đối kháng Trichoderma spp. để bón lót vào đất trước khi trồng. Trichoderma sẽ cạnh tranh và ức chế sự phát triển của nấm Fusarium.

Loại bỏ ngay lập tức tất cả những củ bị xây xát, có dấu hiệu bệnh hoặc dị dạng. Chỉ chọn những củ lành lặn, chất lượng tốt nhất để đưa vào bảo quản.

Bệnh ghẻ củ

Nguyên nhân

Do vi khuẩn Streptomyces scabies gây ra, tạo thành các nốt sần sùi, màu nâu trên vỏ củ, làm giảm giá trị thương phẩm. Bệnh phát triển mạnh ở đất khô, pH cao. Giai đoạn củ non mới hình thành (khoảng 2-6 tuần sau khi cây ra hoa) là thời điểm củ mẫn cảm và dễ bị nhiễm bệnh nhất.

Dấu hiệu

Ghẻ thường: Các vết bệnh gồ lên, bề mặt sần sùi, có hình dạng không nhất định.

Ghẻ lõm: Vết bệnh ăn sâu vào vỏ củ, tạo thành các hố lõm.

Ghẻ nổi: Vết bệnh nổi hẳn lên trên bề mặt vỏ củ.

Dù ở dạng nào, đặc điểm chung là các vết bệnh có bề mặt thô ráp, có vảy như lie, màu nâu đến nâu sẫm. Các vết ghẻ này thường chỉ nằm ở lớp vỏ ngoài, khi gọt sâu vào trong thì phần thịt củ vẫn bình thường.

Biện pháp phòng trừ

Giữ cho đất luôn đủ ẩm (không khô hạn, không úng nước) trong suốt giai đoạn cây hình thành củ (từ lúc cây bắt đầu tượng củ đến khi củ to bằng quả trứng gà).

Luôn chọn củ giống có nguồn gốc rõ ràng, không có dấu hiệu của bệnh ghẻ từ vụ trước.

Thực hiện luân canh từ 3-4 năm với các cây trồng không phải là ký chủ của vi khuẩn ghẻ như lúa nước, ngô, các loại đậu. Tránh luân canh với củ cải đường, củ cải, cà rốt vì chúng cũng có thể là ký chủ của vi khuẩn này.

Một số bệnh sinh lý khác trên khoai tây

Một số bệnh sinh lý trên khoai tây thường gặp như thâm ruột rỗng củ hay củ sinh trưởng thứ cấp. nguyên nhân là do bón thừa đạm, thiếu canxi hoặc gặp điều kiện nhiệt độ, độ ẩm thay đổi đột ngột. Khắc phục bằng cách bón phân cân đối, vun luống cao và duy trì độ ẩm ổn định cho ruộng.

Kết luận

Nếu trong quá trình trồng trọt, chăm sóc cây trồng và sử dụng sản phẩm, bà con có những thắc mắc cần giải đáp thì bà con hãy liên hệ ngay đến số Hotline: 0325159339 để được hỗ trợ nhanh chóng và chuyên nghiệp nhất. 

Chúc bà con một vụ mùa bội thu!