7 Bệnh Trên Dưa Leo Bà Con Nông Dân Thường Gặp

Dưa leo là một loại rau củ phổ biến trong bữa ăn hàng ngày của người Việt, dễ trồng và mang lại giá trị kinh tế cao cho bà con nông dân. Tuy nhiên, bệnh trên dưa leo thường xuyên xảy ra, gây thiệt hại nghiêm trọng về năng suất và chất lượng quả nếu không được phát hiện sớm. Bệnh trên dưa leo có thể do nấm, vi khuẩn, virus hoặc điều kiện thời tiết gây ra, khiến cây còi cọc, lá héo úa và quả hỏng.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ đi sâu vào các triệu chứng cụ thể của bệnh trên dưa leo, giúp bà con dễ dàng nhận biết và áp dụng biện pháp phòng trị kịp thời.

Bệnh phấn trắng

Một trong những loại bệnh trên dưa leo phổ biến nhất là bệnh phấn trắng, do nấm ký sinh gây ra, thường bùng phát trong điều kiện ẩm ướt và nhiệt độ 20-25°C.

Triệu chứng gây bệnh phấn trắng:

• Lá bị phủ một lớp bột trắng mịn, giống như bột mì, ban đầu xuất hiện ở mặt dưới lá già.
• Vết bệnh lan rộng sang mặt trên lá, thân và cuống lá, khiến lá vàng úa và khô dần từ mép vào trong.
• Cây còi cọc, lá rụng sớm, quả nhỏ và méo mó do thiếu dinh dưỡng.
• Ở giai đoạn nặng, toàn bộ lá bị bao phủ trắng xóa, cây héo úa và chết khô.

Biện pháp phòng trừ:

• Bà con nên trồng thưa, tưới nước vừa đủ,
• Sử dụng thuốc sinh học chứa lưu huỳnh hoặc nấm đối kháng như Trichoderma.
• Nếu bệnh nặng, bà con có thể sử dụng luân phiên một số hoạt chất như Hexaconazole (Anvil), Azoxystrobin (Till Mát 400SC),….

Till Mát 400SC đặc trị hiệu quả bệnh phấn trắng trên dưa leo vì có sự kết hợp giữa Azoxystrobin và Difenconazole. Tấn công nấm bệnh bằng hai con đường khác nhau cùng lúc, khiến nấm khó chống cự và bị tiêu diệt nhanh chóng, triệt để. Việc sử dụng hai cơ chế tác động khác nhau làm giảm đáng kể khả năng nấm bệnh hình thành tính kháng thuốc so với việc chỉ sử dụng một hoạt chất.

Bệnh sương mai

Một loại bệnh trên dưa leo nguy hiểm khác là bệnh sương mai, do nấm Peronospora gây hại, phát triển mạnh trong thời tiết mát mẻ và mưa nhiều.

Triệu chứng gây bệnh sương mai:

• Ban đầu, mặt trên lá xuất hiện đốm vàng nhạt, hình đa giác, kích thước 5-10 mm.
• Mặt dưới lá có lớp nấm mốc xám hoặc tím nhạt, đặc biệt vào buổi sáng sớm khi có sương.
• Vết bệnh lan rộng, lá chuyển sang nâu, khô giòn và rụng hàng loạt từ dưới lên trên.
• Thân cây yếu đi, quả ít đậu và dễ bị thối nếu bệnh lan sang.

Biện pháp phòng trừ:

• Xử lý đất kỹ trước khi trồng, dọn sạch tàn dư vụ trước.
• Sử dụng giống kháng bệnh.
• Chú ý không bón dư đạm.
• Bà con nên trồng luân canh các loại cây trồng khác nhau.
• Sử dụng thuốc có hoạt chất Dimethomorph (Phytop Nhật) đặc trị sương mai/giả sương mai cho cây dưa leo. Phun khi vừa thấy dấu hiệu của bệnh xuất hiện để tránh lây lan. Nếu áp lực bệnh cao, phun lại lần 2 sau 5 ngày.

Phytop Nhật chứa Dimethomorph có tính lưu dẫn cao giúp bảo vệ toàn diện cả những phần non mới phát triển, nơi nấm sương mai rất dễ tấn công. Đây là một sản phẩm đặc trị các loại bệnh do nhóm Oomycetes gây ra như sương mai, thán thư, mốc sương, cháy lá,….

Bệnh thán thư

Một trong những bệnh trên dưa leo hay gặp đó là thán thư do nấm Colletotrichum gây ra, thường tấn công quả và lá trong mùa mưa. Triệu chứng đặc trưng là các vết đốm đồng tâm, khiến quả mất giá trị thương mại.

Triệu chứng gây bệnh thán thư:

• Trên lá: Đốm tròn nhỏ màu nâu, viền vàng, lan rộng thành hình đồng tâm với đường kính 1-2 cm, giữa vết có lỗ thủng.
• Trên thân: Vết lõm dài màu nâu đen, khiến thân teo tóp và dễ gãy.
• Trên quả: Đốm tròn lõm sâu, màu nâu đen, giữa vết tiết dịch nhầy, quả thối rữa từ ngoài vào trong.
• Cây bị nặng sẽ héo úa toàn bộ, quả nhỏ và sần sùi.

Biện pháp phòng trừ

• Thu gom và tiêu hủy tàn dư cây bệnh
• Luân canh với cây trồng khác họ
• Có thể làm giàn cao, thông thoáng, để tránh lá và quả tiếp xúc với đất ẩm.
• Sử dụng các loại thuốc trừ nấm bệnh phổ rộng chứa các hoạt chất như Azoxystrobin (Till Mát 400SC), Metalaxyl (Metalaxyl Nhật).

Bà con pha 1 chai sản phẩm 240ml với 200-300 lít nước sạch và phun cho cây khi tỉ lệ nhiễm bệnh khoảng 5%. Lưu ý: Thời gian cách ly 7 ngày.

Bệnh héo rũ

Bệnh héo rũ trên dưa leo do nấm Fusarium tấn công rễ, phổ biến ở đất ẩm và nhiệt độ cao. Triệu chứng bắt đầu từ lá dưới, lan dần lên toàn cây, khiến cây chết đột ngột.

Triệu chứng gây bệnh héo rũ:

• Lá dưới vàng úa, héo rũ vào ban ngày nhưng phục hồi tạm thời vào ban đêm.
• Thân cây cắt ngang thấy mạch dẫn nâu đen, rễ thối và không phát triển.
• Cây còi cọc, lá rụng dần từ dưới lên, cuối cùng toàn cây héo khô và chết.
• Quả ít đậu, nhỏ và dễ rơi rụng do thiếu nước vận chuyển.

Biện pháp phòng trừ:

• Xử lý đất trước khi trồng bằng cách bón vôi bột để nâng pH và khử trùng.
• Sử dụng chế phẩm sinh học chứa nấm đối kháng Trichoderma bón lót hoặc tưới gốc.
• Chọn giống kháng bệnh Fusarium.
• Luân canh cây trồng với lúa nước để làm sạch mầm bệnh trong đất.

Đây là bệnh rất khó chữa trị khi cây đã nhiễm, vì vậy phòng bệnh là biện pháp quan trọng nhất.

Bệnh khảm lá virus

Virus là nguyên nhân gây bệnh khảm lá trên dưa leo, lây lan qua côn trùng như rệp vừng. Triệu chứng rõ rệt trên lá non, khiến cây chậm lớn và giảm năng suất.

Triệu chứng gây bệnh khảm lá virus:

• Lá non xoăn lại, mép lá uốn cong, bề mặt lá có đốm xanh vàng lốm đốm như khảm.
• Cây còi cọc, thân ngắn, lá nhỏ và biến dạng.
• Quả méo mó, vỏ sần sùi với các vệt xanh vàng không đều.
• Bệnh nặng dẫn đến lá khô, cây không ra quả mới.

Biện pháp phòng trừ:

• Phun thuốc trừ côn trùng chích hút (rệp, bọ trĩ) bằng các loại thuốc sinh học (dầu khoáng, nấm ký sinh) hoặc hóa học.
• Sử dụng giống sạch bệnh, có khả năng kháng virus.
• Nếu trồng trong nhà màng, sử dụng lưới chắn côn trùng.
• Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, nhổ bỏ và tiêu hủy ngay lập tức những cây có biểu hiện bệnh để tránh lây lan ra toàn vườn.

Bệnh do virus gây ra không có thuốc đặc trị. Biện pháp duy nhất là phòng ngừa và quản lý trung gian truyền bệnh.

Bệnh héo xanh

Bệnh héo xanh do vi khuẩn Ralstonia gây hại, lây qua đất và nước. Triệu chứng đột ngột, khiến cây héo nhanh mà không vàng úa.

Triệu chứng gây bệnh héo xanh:

• Lá héo rũ đột ngột, vẫn giữ màu xanh nhưng mềm nhũn.
• Cắt thân thấy dịch nhầy trắng đục chảy ra từ mạch dẫn.
• Rễ thối, cây chết nhanh trong 3-5 ngày nếu nhiễm nặng.
• Quả ngừng phát triển, dễ thối từ cuống.

Biện pháp phòng trừ:

• Xử lý đất bằng vôi trước khi trồng.
• Luân canh với cây lúa nước.
• Không sử dụng nguồn nước tưới từ ao hồ, kênh rạch bị ô nhiễm.
• Khi bệnh mới chớm, có thể dùng các loại thuốc chứa hoạt chất kháng sinh như Streptomycin, Ninganmycin (Kháng sinh thực vật) để tưới vào gốc, giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn.

Bệnh lở cổ rễ

Bệnh lở cổ rễ do nấm Rhizoctonia gây ra, thường hại cây con trong vườn ươm ẩm ướt. Triệu chứng tập trung ở phần cổ rễ, khiến cây đổ ngã.

Triệu chứng gây bệnh lở cổ rễ:

• Phần cổ rễ gần mặt đất thối mềm, màu nâu, lõm sâu và dễ đứt.
• Cây con héo úa, đổ ngã hàng loạt mà không phục hồi.
• Lá non vàng, rễ phụ không phát triển.
• Bệnh lan rộng nếu đất không thoát nước tốt.

Biện pháp phòng trừ:

• Làm đất tơi xốp, lên luống cao để dễ thoát nước.
• Không gieo hạt quá dày trong vườn ươm.
• Xử lý hạt giống và giá thể ươm cây trước khi gieo.
• Khi bệnh chớm xuất hiện, sử dụng các loại thuốc có hoạt chất như Metalaxyl M, Mancozeb, các loại thuốc gốc Đồng (Copper), hoặc Propamocarb (M30) để phun hoặc tưới vào gốc cây.

Kết luận

Bệnh trên dưa leo hoàn toàn có thể kiểm soát nếu bà con nắm vững triệu chứng chi tiết như đã phân tích. Từ bệnh phấn trắng với lớp bột trắng đến bệnh khảm lá với đốm lốm đốm, mỗi bệnh đều có dấu hiệu riêng để nhận biết sớm. Nếu bà con gặp khó khăn trong việc nhận biết và phòng ngừa các loại bệnh trên dưa leo hoặc có những góp ý muốn gửi tới Việt Nam Light, xin hãy liên hệ chúng tôi qua các phương thức dưới đây:

• Hotline: 032 515 9339
• Fanpage: Nông Nghiệp Bền Vững
• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com

Chúc bà con thật nhiều sức khỏe và có một vụ mùa bội thu!