5 loại bệnh thường gặp ở cà phê (Phần 1)

Trong quá trình canh tác, việc cây cà phê xuất hiện các dấu hiệu lạ như vàng lá, khô cành, rụng quả non là nỗi ám ảnh của mọi nhà vườn. Nếu không xử lý kịp thời, năng suất vụ mùa có thể sụt giảm từ 30-70%.

Tuy nhiên, mỗi loại bệnh lại cần một phác đồ điều trị khác nhau. Để giúp bà con không tốn tiền mua thuốc tràn lan mà không hiệu quả, Vietnam Light thực hiện loạt bài viết chuyên sâu về các loại bệnh trên cây cà phê.

Bệnh gỉ sắt ở cà phê

Loại bệnh thường gặp ở cà phê đầu tiên là bệnh gỉ sắt hay bà con còn hay gọi là bệnh đạo ôn. Giống cà phê chè là giống cà phê thường bị mắc bệnh này nhất.

Nguyên nhân

Do nấm Hemileia vastatrix gây ra. Nấm phát triển mạnh ở nhiệt độ 20-30°C và lây lan cực nhanh qua gió, nước mưa.

Dấu hiệu nhận biết

Mặt dưới lá: Xuất hiện các đốm tròn nhỏ màu vàng nhạt, sau chuyển sang màu vàng cam rực rỡ. Sờ tay vào thấy dính lớp bột phấn (đây là bào tử nấm).

Mặt trên lá: Tại vị trí tương ứng xuất hiện đốm vàng nâu, cháy khô.

Hậu quả: Lá rụng hàng loạt, cây trơ cành, kiệt sức và không thể nuôi trái cho vụ sau.

Rất nhiều bà con nhầm Gỉ sắt với Đốm mắt cua. Dưới đây là cách phân biệt chúng:

• Gỉ sắt: Có lớp phấn vàng cam, cạo nhẹ là bay bụi phấn.
• Đốm mắt cua: Vết bệnh xuyên thấu 2 mặt lá, màu xám trắng ở giữa, viền nâu, không có bụi phấn.

Biện pháp phòng trừ

Biện pháp canh tác

• Trồng giống cà phê kháng bệnh (như TR4, TR9…).
• Trồng cà phê ở mật độ vừa phải, hạn chế khả năng các cây quá gần nhau, dễ bị lây bệnh
• Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng cho cà phê, cân đối lượng phân bón hữu cơ và phân bón vô cơ cho cây
• Ghép chồi để cải tạo vườn cà phê già cỗi.
• Phun phòng thuốc vào đầu mùa mưa và cuối mùa mưa.

Biện pháp xử lý

Để xử lý nấm gỉ sắt, bà con cần sử dụng các nhóm thuốc có khả năng nội hấp mạnh để diệt các sợi nấm bên trong lá

• Nhóm Triazole (Hexaconazole, Propiconazole, Difenoconazole): Có tác dụng ức chế sinh tổng hợp, làm ngừng sự phát triển của nấm. Hiệu quả cao khi bệnh đã xuất hiện.
• Nhóm gốc Đồng (Copper Oxychloride, Copper Sulfate): Dùng để phun phòng, rửa vườn đầu mùa mưa, tạo lớp màng bảo vệ bên ngoài.
• Nhóm Strobilurin (Azoxystrobin): Hoạt chất thế hệ mới, giúp diệt nấm và làm xanh lá, hạn chế rụng lá.

Quy trình chuẩn

• Bước 1: Cắt tỉa các cành sát mặt đất (nơi độ ẩm cao) để hạn chế nấm leo lên trên.
• Bước 2: Pha thuốc đúng nồng độ. Chỉnh béc phun dạng sương mịn.
• Bước 3: Cần hướng vòi phun từ dưới thốc ngược lên trên để thuốc bám dính vào bào tử nấm. Phun mặt trên lá hiệu quả rất thấp.

Bệnh nấm hồng ở cà phê

Loại bệnh thường gặp ở cà phê thứ hai là bệnh nấm hồng hay bà con còn hay gọi là bệnh rụng bông, thường tấn công vào giai đoạn cây đang nuôi trái sung sức nhất.

Nguyên nhân

Do nấm Corticium salmonicolor gây ra. Loại nấm này cực kỳ ưa thích độ ẩm cao và điều kiện thiếu ánh sáng.

Dấu hiệu nhận biết

Ban đầu xuất hiện các đốm trắng nhỏ ở các ngã ba cành hoặc trên vỏ cành.

Sau đó phát triển thành lớp màng màu hồng nhạt (như phấn hồng).

Phần cành phía trên vết bệnh bị vàng lá, quả héo rũ nhưng không rụng ngay mà treo khô trên cây.

Bà con hãy quan sát kỹ ngã ba cành vào những ngày mưa dầm. Nếu thấy lớp tơ trắng mỏng như mạng nhện bám vào, hãy xử lý thuốc ngay lập tức. Đừng đợi đến khi cành khô, lá rụng mới phun thuốc thì đã muộn (vì mạch dẫn đã hỏng). 

Biện pháp phòng trừ

Tạo hình, tỉa cành thông thoáng để ánh nắng chiếu vào thân cây (nấm hồng rất sợ ánh nắng).

Các loại thuốc đặc trị bệnh nấm hồng cà phê:

• Validamycin: Hoạt chất kháng sinh chuyên trị các loại nấm tạo mảng (như khô vằn, nấm hồng).
• Hexaconazole: Phổ biến, giá thành hợp lý, chặn đứng sự lây lan.
• Hỗn hợp Azoxystrobin + Difenoconazole: Tác động kép vừa chặn nguồn năng lượng của nấm, vừa phá vỡ màng tế bào.

Quy trình chuẩn

• Bước 1: Cắt bỏ và tiêu hủy các cành bệnh cách vết bệnh khoảng 10-15cm về phía gốc cành. Với vết bệnh mới (tơ trắng), dùng dao cạo sạch lớp nấm hồng hoặc dùng chổi quét thuốc đậm đặc trực tiếp lên vết bệnh.
• Bước 2 (Phun toàn vườn): Phun ướt đẫm cây, đặc biệt tập trung vào các vị trí ngã ba cành (chảng ba) và phần thân cành bên trong tán lá.
• Bước 3: Phun nhắc lại lần 2 sau 7-10 ngày nếu áp lực bệnh cao (mưa kéo dài).

Bệnh khô cành ở cà phê

Loại bệnh thứ ba thường gặp ở cà phê chính là bệnh khô cành hay bà con còn gọi là bệnh thán thư ở cà phê. Đây là loại bệnh gây tranh cãi và nhầm lẫn nhiều nhất trong quá trình chăm sóc cà phê.

Nguyên nhân

Do nấm Colletotrichum coffeanum gây ra. Nấm tấn công vào cành, lá, quả và cả cuống quả.

Dấu hiệu nhận biết

Trên lá: Vết bệnh tròn, màu nâu đen, có các vòng đồng tâm.

Trên quả: Vết bệnh lõm xuống, làm thối đen một phần quả, gây rụng quả non hoặc khô đen quả già.

Trên cành: Vết khô lan dần từ ngọn vào hoặc từ đốt cành ra, vỏ cành chuyển màu nâu xám.

Cách phân biệt bệnh khô cành cà phê do nấm với khô cành sinh lý

• Khô cành do nấm: Vết bệnh loang lổ, có ranh giới rõ ràng giữa phần tươi và phần khô, thường xuất hiện lấm tấm đen. Bà con cần phun thuốc trị nấm
• Khô cành sinh lý (Do kiệt sức): Cành teo tóp dần từ ngọn vào, xảy ra sau một vụ thu hoạch “quá sai quả” khiến cây không đủ dinh dưỡng nuôi cành, hoặc do rễ yếu không hút được nước. Bà con cần tiến hành cắt tỉa, tưới nước và bón phân phục hồi.

Biện pháp phòng trừ

Biện pháp canh tác

• Sử dụng các giống cà phê năng suất cao, sinh trưởng mạnh, có khả năng kháng bệnh tốt.
• Trồng cà phê ở mật độ thích hợp, tránh trồng dày để đảm bảo độ thông thoáng.
• Tránh bón phân dư đạm, vì sẽ làm vườn cây rậm rạp, dễ nhiễm bệnh.
• Cần có hệ thống thoát nước thật tốt sau khi mưa, tránh ẩm độ cao trong vườn.
• Trong mùa mưa, thường xuyên vệ sinh vườn cây, trừ cỏ dại và cắt tỉa cành chết, cành vô hiệu nằm khuất trong tán để tạo sự thông thoáng.

Cách xử lý

Bệnh thán thư thường tấn công cả hoa và quả non, nên tiêu chí chọn hoạt chất là phải “Mát cây – Không nóng bông”. Bà con có thể sử dụng các loại thuốc đặc trị bệnh khô cành cà phê như:

• Azoxystrobin: Hoạt chất cao cấp, nội hấp lưu dẫn, không gây nóng bông, an toàn cho quả non.
• Mancozeb: Hoạt chất tiếp xúc phổ rộng, thường dùng để phun phòng (áo một lớp bảo vệ bên ngoài).
• Carbendazim

Quy trình chuẩn

• Bước 1: Cắt bỏ các cành tăm, cành vô hiệu trong tán để tạo độ thông thoáng, giảm độ ẩm (nấm thán thư cực thích ẩm).
• Bước 2: Xác định thời điểm phun thuốc
  • Lần 1: Khi hoa vừa tàn (hình thành quả non).
  • Lần 2: Mùa mưa (khi quả đang lớn).
• Bước 3: Phun ướt đều tán lá và chùm quả

Như bà con đã thấy ở trên, để xử lý triệt để các bệnh nấm, các nhà khoa học nông nghiệp khuyến cáo sử dụng các hoạt chất thuộc nhóm Strobilurin và Triazole. Tuy nhiên, việc mua lẻ từng loại hoạt chất để pha chế rất phức tạp và tốn kém.

Vietnam Light cho ra giải pháp Till Mát 400SC – sản phẩm đã được phối sẵn theo tỷ lệ:

• Azoxystrobin (250g/l): Hoạt chất tiên tiến giúp chặn đứng nguồn nấm, đồng thời giúp lá xanh, dày, quang hợp tốt, xanh cây.
• Difenoconazole (150g/l): Hoạt chất nội hấp mạnh, thấm sâu vào mô cây để tiêu diệt nấm bệnh đã xâm nhập.

Ưu điểm:

• Tiện lợi: Thay vì nhớ tên quá nhiều hoạt chất, bà con chỉ cần một chai thuốc cho cả 3 bệnh (Gỉ sắt, Nấm hồng, Thán thư).
• Hiệu quả kinh tế: Tiết kiệm công phun và chi phí thuốc.
• An toàn: Dạng sữa (SC) mát cây, phù hợp phun mọi giai đoạn (kể cả lúc ra hoa đậu quả).

Kết luận

Việc nhận biết đúng bệnh là bước đầu tiên để có một vụ mùa bội thu. Với Gỉ sắt, Nấm hồng và Thán thư, bà con hãy nhớ nguyên tắc: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh” bằng cách thăm vườn thường xuyên và sử dụng Till Mát 400SC đúng liều lượng.

Nếu bà con thấy cây có dấu hiệu lạ mà chưa xác định được bệnh, hãy chụp ảnh và gửi ngay qua Hotline/Zalo: 032 515 9339 hoặc Fanpage: Nông Nghiệp Bền Vững để kỹ sư của Việt Nam Light tư vấn miễn phí.