Kỹ thuật trồng cao su từ cây giống đến khi khép tán

Trồng cao su là một quá trình đầu tư dài hạn với chu kỳ khai thác thường kéo dài từ 20 đến 30 năm. Giai đoạn từ khi đặt cây giống xuống đất cho đến khi cây khép tán (thường là từ năm thứ 1 đến năm thứ 5 hoặc thứ 6, hay còn gọi là giai đoạn kiến thiết cơ bản) đóng vai trò quyết định đến sự đồng đều, khả năng chống chịu thiên tai và sản lượng mủ sau này.

Nhằm hỗ trợ bà con canh tác hiệu quả cao, Vietnam Light xin chia sẻ quy trình kỹ thuật trồng cao su chi tiết, hữu hiệu nhất.

Chuẩn bị đất và thiết kế băng trồng

Chọn đất trồng

Cây cao su đặc biệt ưa thích những vùng đất có tầng canh tác sâu (tối thiểu trên 1m), khả năng thoát nước tốt và không bị ngập úng vào mùa mưa.

Độ pH đất thích hợp nhất cho việc trồng cao su thường dao động ổn định trong khoảng từ 4,5-5,5.

Thiết kế lô và đường băng 

Đối với đất bằng phẳng (độ dốc dưới 8%), bà con có thể tiến hành thiết kế hàng trồng theo hướng Đông – Tây để giúp cây tối ưu hóa việc hấp thụ ánh sáng mặt trời.

Đối với đất dốc (độ dốc trên 8%), bắt buộc phải thiết kế hàng trồng theo đường đồng mức và làm đường băng (bậc thềm ruộng bậc thang nhỏ). Đường băng giúp hạn chế xói mòn đất, giữ lại dinh dưỡng và tạo lối đi thuận tiện cho việc chăm sóc, thu gom mủ sau này.

Mật độ khoảng cách khi trồng cao su cần dựa trên độ dốc địa hình:

• Đất bằng hoặc dốc nhẹ: Thiết kế khoảng cách 6m x 3m (tương đương mật độ khoảng 555 cây/ha).
• Đất dốc trung bình đến dốc nhiều: Thiết kế khoảng cách 7m x 3m (khoảng 476 cây/ha) hoặc 8m x 3m (khoảng 416 cây/ha). Khoảng cách hàng rộng hơn giúp dễ thi công đường băng và đảm bảo ánh sáng đi sâu vào vườn.

Kỹ thuật đào hố và bón lót

Để cây cao su có hệ rễ cọc bám sâu chắc chắn, giảm thiểu nguy cơ đổ ngã do gió bão và chịu hạn tốt trong mùa khô, kỹ thuật đào hố cần được thực hiện kỹ lưỡng qua hai tầng đất:

Đào hố chính

• Kích thước hố thông thường đạt 50cm x 50cm x 50cm hoặc 60cm x 60cm x 60cm (nếu đào bằng cơ giới như máy xúc, độ sâu hố nên đạt khoảng 40 – 50cm).
• Bón lót tầng mặt khi trồng cao su: Sử dụng phân hữu cơ (như phân gà đã qua xử lý hoặc phân chuồng ủ hoai) trộn đều với lớp đất mặt xung quanh để lấp lại hố chính.

Lưu ý khi trồng cao su: Phân gà chưa xử lý có hàm lượng muối cao và tính nóng, dễ làm cháy rễ non khi mới trồng. Do đó, phải dùng phân đã ủ hoai và trộn thật đều với đất mặt, tránh để rễ tiếp xúc trực tiếp với khối phân đặc tập trung.

Đóng lỗ sâu dưới đáy hố

• Tại tâm đáy hố chính, bà con sử dụng xà beng hoặc máy khoan đất chuyên dụng để đóng hoặc khoan sâu xuống thêm từ 1.0m đến 1.5m.
• Nạp phân trùn quế: Thả phân trùn quế đầy vào lỗ sâu này khi trồng cao su. Phân trùn quế có tính mát, giàu dinh dưỡng lành tính và thường chứa nhiều kén trùn hữu ích cho đất.

Tác dụng: Khi trùn nở ra sẽ làm đất tơi xốp sâu dưới lòng đất. Rễ cọc (rễ trụ) của cây cao su theo bản năng sẽ hướng về vùng dinh dưỡng này, cắm thẳng và sâu xuống lòng đất. Đây là yếu tố cốt lõi giúp cây đứng vững trước gió bão lớn và tiếp cận được nguồn nước ngầm trong mùa khô hạn.

Chọn và chuẩn bị cây giống

Lựa chọn nguồn giống đạt chuẩn là bước quan trọng giúp vườn trồng cao su sinh trưởng đồng đều, phát triển khỏe mạnh và hạn chế hao hụt.

Hiện nay, hai loại giống phổ biến nhất trong kỹ thuật trồng cao su là giống bầu đất và stump (lắp mắt ghép) thuộc danh mục giống cây lâm nghiệp chất lượng:

• Cây giống bầu (phổ biến nhất): Chọn cây bầu có từ 1 đến 2 tầng lá đã già hóa (lá thành thục, xanh đậm). Thân cây thẳng, mắt ghép phát triển tốt, bầu đất nguyên vẹn, không bị sâu bệnh phá hoại.
• Stump trần (mắt ngủ/mắt cua): Chọn stump có đường kính cổ rễ đạt chuẩn, rễ cọc thẳng, mắt ghép còn nguyên vẹn và không bị khô dập để đảm bảo tỷ lệ sống cao khi đặt xuống hố trồng.

Kỹ thuật đặt cây trồng mới

Khi đã có cây giống khỏe mạnh và hố trồng sẵn sàng, bà con tiến hành xuống giống trồng cao su theo các bước cụ thể:

• Dùng cuốc khơi một lỗ nhỏ ở tâm hố chính (trùng với vị trí lỗ sâu đã bón phân trùn quế trước đó).
• Dùng dao sắc rạch bỏ túi nilon bầu đất một cách cẩn thận, tránh làm vỡ bầu đất bên trong. Cắt bỏ bần rễ quăn, rễ phụ bị thối ở đáy bầu giống (nếu có).
• Đặt bầu đất vào hố sao cho hướng của mắt ghép quay về hướng gió chính hoặc song song với hàng trồng để tránh gió thổi làm gãy mắt ghép mới phát triển trong quá trình trồng cao su.
• Để rễ cọc của cây giống hướng thẳng trực tiếp xuống phần lỗ sâu dưới đáy hố đã chuẩn bị.
• Lấp đất xung quanh bầu, nén nhẹ từ ngoài vào trong để cố định bầu đất khi trồng cao su. Chú ý lấp đất đến ngang cổ rễ (không lấp quá sâu qua mắt ghép để tránh thối mắt).
• Tủ gốc bằng rơm rạ hoặc cỏ khô xung quanh gốc để giữ ẩm cho cây tốt hơn, tránh phủ trực tiếp rơm rạ sát vào thân cây giống.

Chăm sóc từ năm thứ nhất đến khi khéo tán

Giai đoạn kiến thiết cơ bản kéo dài từ lúc mới trồng đến khi khép tán cần áp dụng đúng các bước chăm sóc và quản lý thảm thực vật một cách khoa học.

Trồng dặm

Trong năm thứ nhất và năm thứ hai trồng cao su, bà con cần thường xuyên kiểm tra vườn để phát hiện các cây bị chết, yếu hoặc còi cọc do thời tiết.

Tiến hành trồng dặm kịp thời vào đầu mùa mưa. Nên dùng cây giống bầu đất lớn hơn (bầu có nhiều tầng lá hơn) để cây dặm nhanh chóng đuổi kịp đà tăng trưởng chung của cả vườn.

Quản lý cỏ dại 

• Hạn chế làm sạch đất hoàn toàn khi trồng cao su: Việc lạm dụng hóa chất diệt cỏ làm trơ trụi mặt đất sẽ khiến đất bị rửa trôi, bạc màu và mất độ ẩm nhanh chóng dưới ánh nắng mặt trời.
• Duy trì thảm cỏ tự nhiên: Giữ một lớp thảm cỏ tự nhiên (hoặc trồng xen các cây họ đậu) phủ trên mặt đất để bảo vệ cấu trúc đất, giữ ẩm và duy trì nguồn thức ăn cho hệ vi sinh vật có lợi dưới lòng đất khi trồng cao su.
• Phương pháp phát dọn khi trồng cao su: Mỗi năm chỉ cần phát cỏ từ 1 đến 2 lần (thường vào đầu mùa mưa và cuối mùa mưa trước khi bước vào mùa hanh khô). Cách làm này tương đồng với phương pháp canh tác tự nhiên của Fukuoka nhằm giữ thảm phủ thực vật cân bằng.
• Cỏ sau khi phát sẽ được gom lại và tủ xung quanh gốc cây cao su để làm nguồn phân xanh tự nhiên hữu hiệu.

Tạo tán và tỉa cành

Mục tiêu: Tạo ra một thân cây thẳng đứng, nhẵn bóng, không có cành phân nhánh từ mặt đất lên đến độ cao 2.5m – 3.0m. Đây là chiều cao tối thiểu bắt buộc để chuẩn bị cho việc mở miệng cạo mủ sau này khi trồng cao su.

Cách làm: 

• Thường xuyên kiểm tra và vặt bỏ tất cả các chồi bên (chồi nách) xuất hiện dưới độ cao 2.5m ngay khi chúng mới nhú để thân cây phát triển thẳng.
• Đối với các cành mọc ở độ cao trên 3.0m, để cây phát triển phân nhánh tự nhiên để tạo bộ tán tròn đều, cân đối cho vườn trồng cao su.

Bón phân thúc định kỳ

Bón phân hàng năm vào đầu và cuối mùa mưa khi đất có đủ độ ẩm cần thiết.

Bên cạnh các loại phân vô cơ (NPK) theo liều lượng khuyến cáo của tuổi cây, nên định kỳ bổ sung thêm phân hữu cơ vi sinh, trung vi lượng để nuôi dưỡng kết cấu đất khi trồng cao su.

Bà con nên áp dụng đúng kỹ thuật bón phân hữu cơ để nuôi dưỡng hệ vi sinh vật đất phát triển khỏe mạnh cùng thảm cỏ.

Phòng trừ sâu bệnh hại chính

Bệnh héo đen đầu lá (Colletotrichum) và Phấn trắng: Thường hại lá non vào đầu mùa mưa hoặc giai đoạn ra lá mới của vườn trồng cao su. Cần theo dõi để phun phòng trị nấm kịp thời. Bà con cho sử dụng THUỐC ĐẶC TRỊ NẤM BỆNH TILL MÁT 400SC để phòng bệnh ngay từ đầu vụ

Bệnh nấm hồng: Thường xuất hiện từ năm thứ 3 trở đi, gây hại ở các ngã ba cành trong mùa mưa ẩm ướt. Nấm hồng là bệnh gây hại nhất trên cao su, cần phát hiện sớm và quét THUỐC TRỊ NẤM TEXA 300 chuyên dụng lên vùng vỏ bị bệnh để tránh thối cành, gãy ngọn cho cây trồng cao su.

Giai đoạn khép tán

Khi kết thúc giai đoạn kiến thiết cơ bản, vườn trồng cao su sẽ bước sang chu kỳ sinh trưởng mới với những thay đổi lớn về đặc điểm sinh thái.

• Khi cây đạt từ 4 đến 5 năm tuổi, tán lá của các hàng cây bắt đầu giao nhau (khép tán), che bóng mát gần như toàn bộ mặt đất bên dưới.
• Lúc này, do thiếu ánh sáng, thảm cỏ tự nhiên dưới đất sẽ tự động lụi tàn dần, tạo thành một lớp thảm mục hữu cơ dồi dào, giữ ẩm cho đất cực kỳ tốt cho vườn trồng cao su.
• Môi trường tiểu khí hậu trong vườn lúc này sẽ trở nên ổn định, mát mẻ. Khi cây đạt độ tuổi từ năm thứ 6 trở đi và chu vi thân cây đạt trên 50cm (đo ở độ cao 1m cách mặt đất) đạt tỷ lệ trên 70% tổng số cây trong vườn, vườn trồng cao su đã sẵn sàng bước vào giai đoạn mở miệng cạo khai thác mủ.

Bà con có thể tìm hiểu thêm các cải tiến từ công nghệ khai thác mủ cao su mới để gia tăng năng suất thu hoạch lâu dài.

Kết luận

Tóm lại, quy trình trồng cao su đúng chuẩn từ khâu chuẩn bị đất đến khi khép tán đòi hỏi sự đầu tư chăm sóc nghiêm túc của bà con nông dân. Việc áp dụng đúng kỹ thuật đào hố mồi rễ cọc sâu và quản lý cỏ dại tự nhiên sẽ mang lại hiệu quả vượt trội cho vườn cây.

Hy vọng bài viết này của Vietnam Light đã cung cấp đầy đủ thông tin hữu ích giúp bà con trồng cao su thành công. Nếu cần hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu, bà con có thể liên hệ với Vietnam Light qua các phương thức sau:

• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com
• Hotline: 032 515 9339
• Fanpage: Nông Nghiệp Bền Vững