Nhận diện biểu hiện bệnh khảm ở cây cà chua và cách phòng ngừa

Bệnh khảm (thường đi kèm với biểu hiện xoăn lá, vàng lá) trên cây cà chua là một trong những thách thức lớn đối với người trồng. Tác nhân phổ biến nhất gây ra triệu chứng này tại Việt Nam là virus gây xoăn lá vàng cà chua (Tomato yellow leaf curl virus – TYLCV), bên cạnh một số chủng virus khác như virus khảm thuốc lá (ToMV) hay virus khảm dưa chuột (CMV). 

Do tác nhân gây bệnh là virus nên không có thuốc hóa học nào có thể tiêu diệt trực tiếp virus trong tế bào cây. Việc quản lý bệnh phải dựa trên nguyên tắc phòng ngừa chủ động, kết hợp kiểm soát côn trùng môi giới và vệ sinh đồng ruộng. Bài viết dưới đây của Vietnam Light sẽ giúp bà con nhận diện biểu hiện bệnh khảm ở cây cà chua và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả trong thực tế sản xuất.

Nguyên nhân dẫn đến biểu hiện bệnh khảm ở cây cà chua

Trong thực tế sản xuất, sự xuất hiện của virus khảm luôn gắn liền với mật độ của côn trùng chích hút, đặc biệt là bọ phấn trắng. Khi bọ phấn trắng hút nhựa từ cây nhiễm bệnh, virus sẽ được giữ lại trong tuyến nước bọt của chúng suốt đời.

Khi bọ phấn di chuyển sang cây khỏe mạnh để chích hút, virus sẽ truyền qua vết thương mở và nhanh chóng nhân sinh khối. Vì vậy, sự gia tăng của bọ phấn trắng chính là nguồn cơn thúc đẩy biểu hiện bệnh khảm ở cây cà chua phát triển mạnh mẽ trên diện rộng.

Nhận diện biểu hiện bệnh khảm lá ở cây cà chua

Triệu chứng của bệnh có thể thay đổi tùy thuộc vào giống cà chua, thời điểm nhiễm bệnh và điều kiện thời tiết. Để không nhầm lẫn bệnh khảm virus với hiện tượng thiếu dinh dưỡng hay ngộ độc thuốc cỏ, bà con dựa vào các đặc điểm sau:

Triệu chứng trên lá 

• Lá non ở ngọn bị co rút, nhăn nheo, rìa lá uốn cong ngược lên trên tạo thành hình chiếc thuyền hoặc cái cốc. Kích thước lá bị thu hẹp rõ rệt, thùy lá không phát triển bình thường mà trở nên nhọn và nhỏ hẹp.
• Xuất hiện hiện tượng mất chất diệp lục. Lá bị vàng từ phần mép và chóp lá, sau đó lan dần vào kẽ gân lá, trong khi các đường gân chính vẫn có thể giữ màu xanh nhạt.
• Khi sờ vào lá bị bệnh, lá có cảm giác dày, cứng và rất giòn. Dùng tay bóp nhẹ thấy lá dễ gãy vụn và kêu rôm rốp.
• Lật mặt dưới lá, nếu thấy xuất hiện những con bọ nhỏ màu trắng (như hạt phấn), bay nhanh khi chạm vào lá (bọ phấn trắng) đi kèm với biểu hiện xoăn đọt → Xác định 100% vườn đã bị nhiễm bệnh khảm virus.

Triệu chứng trên thân và dáng cây

• Các đốt thân (lóng) bị rụt ngắn lại khiến cây không thể phát triển chiều cao.
• Cây có xu hướng phát triển nhiều cành nhánh phụ ở nách lá, tạo thành dạng bụi rậm rạp nhưng còi cọc và không có sức sống.

Triệu chứng trên hoa và quả

• Cây nhiễm bệnh thường bị suy giảm khả năng thụ phấn, hoa khô héo và rụng hàng loạt.
• Nếu cây đậu quả, quả thường có kích thước rất nhỏ, méo mó, vỏ quả thô cứng, có thể xuất hiện các vệt loang lổ màu vàng hoặc xanh.
• Quả không đạt độ chín sinh lý bình thường, ăn sượng và không có giá trị kinh tế.

Phân biệt theo thời điểm nhiễm bệnh

Nghiên cứu thực tế cho thấy, tuổi của cây tại thời điểm nhiễm virus quyết định mức độ nghiêm trọng của bệnh:

• Nhiễm bệnh giai đoạn sớm (từ cây con đến trước ra hoa): Cây bị còi cọc nghiêm trọng, mất hoàn toàn khả năng ra hoa kết quả và thường bị lụi tàn rất sớm.
• Nhiễm bệnh giai đoạn muộn (khi đã có quả non): Cây vẫn có thể cho thu hoạch một phần quả ở các tầng dưới, nhưng năng suất tổng thể giảm mạnh, các tầng quả ra sau bị biến dạng, rụng nhiều và chất lượng thương phẩm suy giảm nghiêm trọng.

Quy trình phòng ngừa bệnh khảm ở cây cà chua

Vì virus không có thuốc trị, mục tiêu của quy trình này là ngăn chặn bọ phấn trắng chích hút truyền bệnh và kích hoạt hệ miễn dịch tự nhiên của cây bằng các sản phẩm thuốc BVTV.

Bước 1: Quản lý nguồn bệnh ban đầu (Khi chuẩn bị trồng)

• Chọn giống: Chọn mua các dòng giống F1 có ghi chú “Kháng/Dung nạp TYLCV” (Virus xoăn lá vàng).
• Vệ  sinh cỏ dại: Dọn sạch cỏ dại xung quanh bờ ruộng, bờ rào vì đây là nơi trú ngụ và nhân mật độ bọ phấn trắng giữa các vụ tơ.

Bước 2: Đặc trị bọ phấn trắng chích hút

• Trồng mật độ hợp lý: Trồng hàng cách hàng 70-80cm, cây cách cây 40-50cm. Cắt tỉa bớt lá già sát gốc để vườn thông thoáng, bọ phấn trắng không có chỗ ẩn nấp.
• Điều chỉnh phân bón: Không bón dư đạm. Cây thừa đạm sẽ có bộ lá non mềm mướt, rất thu hút bọ phấn trắng đến chích hút. Tăng cường bón Kali và Canxi-Bo để vách tế bào lá cứng cáp hơn, khiến vòi chích hút của bọ phấn khó đâm xuyên qua. Bà con có thể sử dụng Canxi-Bo Gold Fruit pha 300l nước phun định kỳ.

Bước 3: Luân phiên thuốc phòng ngừa

Khi bọ phấn trắng bắt đầu xuất hiện hoặc vào các đợt cao điểm thời tiết nắng nóng (ẩm độ cao từ tháng 4 đến tháng 9), áp dụng công thức phối trộn luân phiên định kỳ 7 – 10 ngày/lần:

Công thức 1: Chặn đứng chích hút + Kích kháng virus (Khuyên dùng đợt đầu)

• Sản phẩm: Raptor 300 (chứa Flonicamid + Bifenthrin) + Niclosat 4SL (chứa kháng sinh sinh học Ningnanmycin). Pha Raptor 300 + Niclosat 4SL cho 200 lít nước.
• Hiệu quả thực tế: Hoạt chất Flonicamid trong Raptor 300 sẽ làm bọ phấn trắng bị tê liệt cơ quan miệng, ngừng chích hút ngay lập tức sau khi trúng thuốc, ngăn chặn hành vi truyền virus sang cây khỏe. Đồng thời, Ningnanmycin trong Niclosat 4SL giúp cây tăng sức đề kháng, cản trở sự nhân lên của virus bên trong tế bào.

Công thức 2: Phun luân phiên sau 7-10 ngày

• Sản phẩm: Kiếm Nhật (chứa Acetamiprid + Imidacloprid) + Niclosat 4SL (chứa Ningnanmycin). Pha Kiếm Nhật + Niclosat 4SL cho 200l nước.
• Hiệu quả thực tế: Bộ đôi hoạt chất lưu dẫn mạnh trong Kiếm Nhật giúp tiêu diệt các ổ trứng và bọ phấn non mới nở ở mặt dưới lá và ngọn non. Ningnanmycin tiếp tục duy trì màng bảo vệ virus cho cây.

Kỹ thuật phun bắt buộc: Bọ phấn trắng cư trú ở mặt dưới của lá. Khi phun, bắt buộc phải ngửa vòi phun từ dưới đất lên để thuốc tiếp xúc trực tiếp mặt dưới lá. Nên phun vào lúc sáng sớm (khi bọ phấn còn ướt sương, lười bay) hoặc chiều mát.

Bước 4: Xử lý khi cây bị bệnh

Khi đi thăm vườn, nếu phát hiện cây cà chua có biểu hiện xoăn lá vàng:

• Tuyệt đối không phun thuốc dưỡng hay kích thích sinh trưởng cho cây này, vì thuốc dưỡng sẽ làm virus nhân mật độ nhanh hơn.
• Dùng một túi nilon lớn chụp kín từ trên ngọn cây xuống gốc (để bọ phấn trắng đang bám trên cây không bay tán loạn sang cây khác).
• Nhổ toàn bộ cả gốc rễ cây bệnh, bỏ vào bao buộc kín, mang ra xa ruộng để tiêu hủy (đốt hoặc chôn lấp với vôi bột).
• Rắc một nắm vôi bột vào hố vừa nhổ để sát khuẩn đất. Sau đó phun phủ toàn vườn bằng Công thức 1 để bảo vệ những cây khỏe mạnh còn lại.

Kết luận

Việc kiểm soát và hạn chế biểu hiện bệnh khảm ở cây cà chua đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và một quy trình canh tác đúng kỹ thuật. Bằng cách kết hợp giữa vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, bón phân cân đối và phun phòng bọ phấn bằng các sản phẩm chất lượng cao từ Kyoto như Raptor 300 và Kiếm Nhật, bà con hoàn toàn có thể chủ động bảo vệ vườn cà chua của mình khỏi sự tàn phá của dịch bệnh, hướng tới một vụ mùa bội thu và ổn định kinh tế. 

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về kỹ thuật, hãy liên hệ trực tiếp với chúng tôi để nhận được sự tư vấn kịp thời nhất.

• Gmail: vietnamlight.vnl@gmail.com
• Hotline: 032 515 9339
• Fanpage: Nông Nghiệp Bền Vững